Ademcontrole

Wat is ademcontrole?

Ademcontrole (Engels: breath play, in de literatuur erotic asphyxiation) is het opzettelijk beperken van iemands ademhaling of van de bloedtoevoer naar de hersenen, om een roes of opwinding op te wekken. Het gebeurt met een hand, een kussen, een kap of een houding. Van alles wat de scene kent, is dit het gevaarlijkst.

Hoe ademcontrole er in de praktijk uitziet

Ademcontrole ziet er van buitenaf bijna altijd kleiner uit dan het is. Meestal gaat het om een hand die tijdens de seks op de keel ligt, seconden lang, zonder dat er iets zichtbaars gebeurt.

Een eerste voorbeeld, en meteen de meest voorkomende vorm: een hand op de keel met nauwelijks druk. Niets wordt afgesloten. Wat er gebeurt is vooral psychologisch, want de ontvanger voelt dat iemand anders daar de macht heeft. Dit is de variant die de meeste mensen bedoelen als ze zeggen dat ze het weleens doen.

Tussen die twee voorbeelden zit geen glijdende schaal maar een drempel. Zodra er echt iets wordt afgeknepen, verandert de aard van wat er gebeurt.

Hoe ademcontrole werkt

Het effect komt van zuurstoftekort in de hersenen, en dat kan langs twee wegen ontstaan. Bij verstikking wordt de luchtweg beperkt, waardoor er minder zuurstof binnenkomt. Bij wurging wordt de bloedtoevoer via de halsslagaders afgeknepen, waardoor de zuurstof die er al is niet meer aankomt. Die tweede weg werkt in seconden en is precies daarom zo lastig te doseren.

Wat zuurstoftekort met hersenweefsel doet is niet subtiel. Dugan en collega’s schrijven in The Journal of Emergency Medicine dat anoxisch hersenletsel per minuut 1,9 miljoen neuronen en 14 miljard synapsen kost, en dat de hippocampus er extra gevoelig voor is door zijn hoge stofwisseling.

Het onaangename deel van hun bevindingen gaat over wat je er niet van merkt. Van de patiënten met geheugenverlies wist 49 procent niet meer dat ze buiten bewustzijn waren geweest. Bewustzijnsverlies is dus een onbetrouwbare maatstaf: iemand kan weg zijn geweest, weer bij zijn, en oprecht zeggen dat er niets is gebeurd.

Waarom mensen aan ademcontrole doen

De aantrekkingskracht zit zelden in het zuurstoftekort zelf. Hij zit in de overgave: iemand anders heeft letterlijk je adem in handen, en dat is het meest ondubbelzinnige machtsverschil dat er in een bed te maken valt.

Het komt vaker voor dan mensen denken. Herbenick en collega’s ondervroegen ruim vierduizend Amerikaanse studenten en vonden dat 47,3 procent ooit was gewurgd tijdens seks en 43,0 procent dat ooit bij een ander had gedaan. Dat maakt het geen randverschijnsel maar gangbaar gedrag onder jonge mensen.

• Voor wie ontvangt ligt de winst in de intensiteit: de aandacht wordt volledig naar het lichaam getrokken en er is geen ruimte meer voor iets anders.
• Voor wie geeft zit het in het vertrouwen dat eraan voorafgaat. Iemand die dit toestaat, geeft meer weg dan bij welke andere handeling ook.
• Voor een stel is het vaak het onderwerp waarop het gesprek over grenzen voor het eerst echt scherp wordt.

En dan de kanttekening, die hier zwaarder weegt dan bij welke andere term in deze lijst ook. Huibregtse en collega’s vergeleken in Frontiers in Behavioral Neuroscience twintig jonge vrouwen die in de voorgaande maand vier keer of vaker gewurgd waren tijdens seks met twintig vrouwen die dat nooit hadden meegemaakt. Op geheugentaken scoorden beide groepen even goed. In de hersenscan verschilden ze wel: de eerste groep liet andere activatiepatronen zien tijdens dezelfde taak. De onderzoekers concluderen dat herhaalde blootstelling samenhangt met een andere inzet van hersencapaciteit, en dat verder onderzoek nodig is.

Dat is geen bewijs van blijvende schade. Het is wel precies het soort signaal dat je niet wilt zien bij iets dat als onschuldig wordt gepresenteerd.

Hoe mensen ademcontrole doen

De meeste mensen doen de lichte variant en noemen die bij dezelfde naam als de zware. Een hand op de keel, geen druk, een paar seconden. Dat is wat er in de praktijk het vaakst gebeurt.

Daarnaast bestaan er zwaardere vormen, en dat is precies het gebied waar een zorgvuldige, professionele aanpak niet optioneel is. Er is in het verleden met dit soort uitvoeringen weleens iets misgegaan, en dat is de reden dat ervaren spelers hier terughoudend in zijn. Wat die vormen gemeen hebben is dat er iets om de hals of over het hoofd komt te zitten dat blijft zitten, en dat de betrokkene alleen was.

Wat de zorgvuldige van de roekeloze uitvoering scheidt, is dus niet techniek. Het is of er iemand bij is, of er van tevoren is afgesproken wanneer er gestopt wordt, en of er wordt gestopt bij twijfel in plaats van bij zekerheid.

Misverstanden over ademcontrole

“Als je op tijd loslaat, kan er niets gebeuren.” Het probleem is dat “op tijd” niet te zien is. Uit het overzicht van Dugan en collega’s blijkt dat bijna de helft van de mensen met geheugenverlies niet doorhad dat ze buiten bewustzijn waren geweest. Wie op de reactie van de ander vaart, vaart op een instrument dat kapot kan zijn.

“Ik knijp alleen aan de zijkant, dat is veiliger.” Druk op de halsslagaders sluit de bloedtoevoer naar de hersenen af en werkt binnen seconden. Dat is niet de milde variant; dat is de snelle.

“Je hoort er zelden iets over, dus het valt wel mee.” Wat er zelden over naar buiten komt, gaat over uitvoeringen waarbij iemand alleen was. Over hersenletsel dat niemand als zodanig herkent, hoor je helemaal niets, en dat is nu juist het risico dat blijft.

“Het is hetzelfde als stevig vastpakken.” Een hand op de keel zonder druk is machtsuitwisseling. Een hand die iets afsluit is zuurstoftekort. Dezelfde beweging, twee volstrekt verschillende dingen.

Wat ik er zelf van zie

Breath en choke play staan op mijn ja-lijst, en ik doe het al vijfentwintig jaar. Juist daarom ben ik er strenger in geworden in plaats van losser.

Meestal halen mensen de lichte en de zware variant door elkaar. Iemand heeft ooit een hand op haar keel gehad, vond dat spannend, en vraagt om “hetzelfde maar harder”, zonder te weten dat “harder” hier een andere categorie is en geen hogere stand. Dat gesprek voer ik altijd voordat er iets gebeurt, ook in de aanloop naar een bdsm-date.

En één ding dat ik van vrouwen hoor en dat je nergens leest: de aantrekkingskracht zit bij bijna iedereen in de hand, niet in het zuurstoftekort. Als je dat weet, kun je vrijwel alles wat mensen erin zoeken bereiken zonder ooit iets af te knijpen.

Wat je zelf kunt doen

• Doe ademcontrole nooit alleen. Vrijwel alles wat hier ooit is misgegaan, gebeurde zonder iemand die kon ingrijpen. Dit is de enige regel die geen uitzondering kent.
• Spreek een stopsignaal af dat werkt zonder stem. Wie geen adem heeft kan geen safeword zeggen; spreek daarom een handgebaar af, bijvoorbeeld twee keer tikken.
• Begin bij de hand zonder druk en blijf daar een paar keer. Als dat al geeft wat je zoekt, hoef je niet verder.
• Stop bij twijfel, niet bij zekerheid. Ga naar de huisarts of de spoedeisende hulp als er bewustzijnsverlies is geweest, als iemand zich de minuten erna niet meer herinnert, of bij pijn bij het slikken, heesheid of hoofdpijn die aanhoudt.
• Gebruik nooit iets dat blijft zitten. Geen touw, riem, band of kledingstuk om de hals, ook niet los.
• Praat de volgende dag na. Geheugenverlies over de sessie zelf is een signaal, geen anekdote.

Meer lezen over ademcontrole

Op deze site staat het meeste over dit onderwerp. De introductie over breath play legt uit hoe het voelt, het verschil tussen breath play en choke play zet de twee mechanismen naast elkaar, en de verborgen gevaren van choke play is het stuk dat ik onervaren spelers als eerste laat lezen.

Buiten deze site is het artikel van Dugan en collega’s vrij te lezen en het beste startpunt als je wilt begrijpen waarom zuurstoftekort zo makkelijk over het hoofd wordt gezien. De studie van Huibregtse en collega’s is ook open access en laat zien hoe voorzichtig onderzoekers hierover formuleren.

Bronnen

• Anoxic Brain Injury: A Subtle and Often Overlooked Finding in Non-Fatal Intimate Partner Strangulation. Dugan, Patch, Hoang & Anderson, The Journal of Emergency Medicine, 2024. Levert het tempo waarin zuurstoftekort hersenweefsel kost, en de bevinding dat 49 procent van de patiënten met geheugenverlies zich het bewustzijnsverlies niet herinnerde.
• Frequent and Recent Non-fatal Strangulation/Choking During Sex and Its Association With fMRI Activation During Working Memory Tasks. Huibregtse, Alexander, Klemsz, Fu, Fortenberry, Herbenick & Kawata, Frontiers in Behavioral Neuroscience 16, artikel 881678, 2022. Vergelijking van twintig vrouwen die recent en herhaald gewurgd waren met twintig die dat nooit meemaakten; gelijke prestaties, andere hersenactivatie.
• Diverse Sexual Behaviors in Undergraduate Students: Findings From a Campus Probability Survey. Herbenick, Patterson, Beckmeyer e.a., The Journal of Sexual Medicine 18(6), 1024–1041, 2021. Levert de cijfers 47,3 procent ooit gewurgd en 43,0 procent ooit een partner gewurgd.

Verwante begrippen

• Begrippenlijst. Ademcontrole is de bekendste vorm van edgeplay; de andere staan verderop in dezelfde lijst.
• Breath control. De Engelse naam voor dezelfde handeling, en waarom uitgerekend dat woord misleidt.
• Edgeplay. De categorie waar ademcontrole het bekendste onderdeel van is.
• Facesitting. Smothering in plaats van halscompressie, met een eigen risicoprofiel en een stopsignaal dat niet van spraak afhangt.
• Gasmasker. Het voorwerp dat op de luchtweg zit, en wat er gebeurt zodra het filter wordt afgedekt.
• Bagging. De zware variant met een zak over het hoofd, met dezelfde risico’s en een eigen pagina.
• Smothering. De vorm waarbij mond en neus worden afgesloten in plaats van de hals dichtgeknepen, met een eigen risicoprofiel.
• Ademreductie, asfyxiofilie en chokeplay zijn de andere naaste buren van ademcontrole.
• Ademwerk. Dezelfde adem, maar dan door jezelf gestuurd, met het onderzoek naar effect erbij.