Tantra

Wat is tantra?

Tantra is een esoterische traditie gericht op geestelijke verruiming en bevrijding door middel van oefeningen. Het is geen eigen religie maar een benadering die voorkomt binnen hindoeïsme, boeddhisme en jaïnisme. Wat in het Westen tantra heet, is vrijwel altijd neotantra: een moderne stroming die één deelaspect eruit lichtte.

Waar het woord tantra vandaan komt

Uit het Sanskriet, en de vertaling zegt al iets over de bedoeling.

De Nederlandstalige encyclopedie ontleedt het als tan, uitbreiden, en tra, instrument of bevrijding. Binnen het boeddhisme is vooral het vajrayana door de tantrageschriften gevormd, in Tibet en daarnaast in China en Japan.

Diezelfde bron maakt een onderscheid dat op deze pagina het belangrijkste is: de rechtshandige tantra legt juist nadruk op “de beheersing en de transformatie van de voor de spirituele ontwikkeling gevaarlijke seksuele energie”. De westerse belangstelling gaat naar de andere kant. “In Europa en met name in Nederland is dankzij de seksuele ontremming sinds de jaren 1960 een bijzondere aandacht voor een van de deelaspecten van de linkshandige tantra ontstaan.”

Waarom wat hier tantra heet meestal neotantra is

Omdat het een westerse stroming is die zich op de traditie beroept zonder er de kern van over te nemen.

Neotantra wordt omschreven als “a Western new religious movement partially based on Eastern spiritual traditions of Tantra”, en het legt de nadruk op de seksuele elementen. Een verschil dat de Engelstalige ingang uitlicht: “not all of the elements of Indian tantric practices are used in neotantra, in particular the reliance on a guru”.

De kritiek is er ook. Godsdienstwetenschapper Hugh Urban stelt dat moderne beoefenaars tantrische gelukzaligheid verwarren met gewoon orgastisch genot. Geoffrey Samuel is milder en betoogt dat neotantra creatief is samengesteld uit boeddhistische en hindoeïstische bronnen, met thema’s van reële diepgang.

Dat maakt neotantra niet waardeloos. Het maakt het wel iets anders dan waar het naar verwijst, en dat is de reden dat deze pagina bestaat naast de praktijk.

Waar dit op deze site past

Wat ik doe is neotantra, en dan het deel dat over aandacht en tempo gaat. Wat dat concreet inhoudt en hoe zo’n afspraak verloopt, staat uitgewerkt op de pagina wat is tantra. Deze begrippenpagina geeft alleen de herkomst en de afbakening.

Bronnen

• Tantra (yoga). Nederlandstalige encyclopedie. Levert de ontleding van het Sanskriet als tan “uitbreiden” en tra “instrument, bevrijding”, de omschrijving als esoterische traditie gericht op geestelijke verruiming en bevrijding, de vaststelling dat tantra geen eigen religie is maar voorkomt in hindoeïsme, boeddhisme en jaïnisme, de koppeling van de tantrageschriften aan het vajrayana, het onderscheid tussen rechtshandige tantra met “de beheersing en de transformatie van de voor de spirituele ontwikkeling gevaarlijke seksuele energie” en de linkshandige variant, en de zin over de Nederlandse aandacht voor dat deelaspect sinds de jaren zestig.
• Neotantra. Engelstalige encyclopedie. Levert de omschrijving “a Western new religious movement partially based on Eastern spiritual traditions of Tantra”, de nadruk op de seksuele elementen, het verschil dat “not all of the elements of Indian tantric practices are used in neotantra, in particular the reliance on a guru”, de kritiek van Hugh Urban dat moderne beoefenaars tantrische gelukzaligheid met gewoon orgastisch genot verwarren, en het tegenargument van Geoffrey Samuel dat neotantra creatief is samengesteld uit boeddhistische en hindoeïstische bronnen.

Verwante begrippen

• Aftercare. Het aandacht geven achteraf, dat in de neotantrische praktijk vanzelfsprekender is dan elders.
• Consent. De instemming die in elke vorm van aanraking het uitgangspunt is.
• Seksuele responscyclus. Het model van de fasen, waar het vertragen in de praktijk op ingrijpt.
• Ademwerk. De ademoefening die hier vanzelfsprekend is, met wat het onderzoek erover meet.
• Yoni. Het Sanskrietwoord voor de vulva dat in de tantrische praktijk gangbaar is.
• Yonimassage. De trage massage van de yoni die uit de neotantrische hoek komt.