Neotantra

Wat is neotantra?

Neotantra (Engels: neotantra) is de westerse, twintigste-eeuwse herinterpretatie van tantra, waarin seksualiteit en persoonlijke beleving centraal staan. Het ontleent beelden en woorden aan de klassieke Indiase tantra, maar laat de bredere religieuze en rituele context grotendeels weg. Het is de vorm die de meeste westerse tantracursussen en tantramassages aanbieden.

Hoe neotantra er in de praktijk uitziet

Een neotantrasessie of -cursus draait om vertragen. Ademhaling, oogcontact, trage aanraking en aandacht voor de energie in het lichaam staan centraal, vaak zonder dat een orgasme het doel is. Een herkenbaar voorbeeld is de trage massage die uit deze hoek komt, zoals de lingammassage, waarbij de aanraking bewust los staat van presteren of klaarkomen. Waar klassieke tantra een heel stelsel van geschriften, godheden en rituelen omvat, pikt de neotantrische praktijk vooral het lichamelijke en het meditatieve eruit.

Waar neotantra vandaan komt

Neotantra is jonger dan het lijkt, en je kunt de opkomst redelijk goed dateren. Rond 1900 opende het werk van de Britse oriëntalist Sir John Woodroffe, die publiceerde onder het pseudoniem Arthur Avalon, in het Westen de belangstelling voor tantrische en yogische praktijken. In 1905 richtte de Amerikaan Pierre Bernard de Tantrik Order of America op, een van de eerste pogingen om tantra op Amerikaanse bodem te brengen. De grote groei kwam later. Volgens de Engelstalige encyclopedie is de belangstelling voor tantrische praktijk in de westerse cultuur sinds de jaren zestig sterk toegenomen en raakte ze daar vereenzelvigd met haar seksuele methoden. In die jaren zestig en zeventig gaf de Indiase leraar Bhagwan Shree Rajneesh, later bekend als Osho, neotantra een groot publiek door tantra te combineren met ademhalingstechnieken en lichaamswerk.

Waarom mensen zich tot neotantra aangetrokken voelen

De aantrekkingskracht zit in de belofte dat seks meer kan zijn dan een handeling: aandacht, vertraging, verbinding, en geen prestatie. Voor wie gewend is aan seks die op een orgasme afkoerst, opent neotantra een andere ervaring, waarin het proces zelf de bedoeling is. Voor een stel kan het een manier zijn om de sleur te doorbreken en opnieuw de tijd te nemen voor elkaar. Wat neotantra niet is: een gegarandeerde spirituele doorbraak of een oude geheime techniek. Wie dat verwacht, komt bedrogen uit, en dat is precies waar de kritiek over gaat.

Klassieke tantra en neotantra zijn niet hetzelfde

“Neotantra is gewoon de moderne naam voor eeuwenoude tantra.” Niet echt. Klassieke tantra is een complex Indiaas stelsel van filosofie, ritueel en meditatie, waarvan seksualiteit maar een klein en vaak symbolisch onderdeel is. Neotantra tilde dat ene aspect eruit en maakte er de kern van.

“Meer neotantra betekent meer spirituele diepgang.” De godsdienstwetenschapper Georg Feuerstein, die de term neo-tantrisme muntte, waarschuwt juist hiervoor: neotantrische literatuur verwart volgens hem tantrische gelukzaligheid met gewoon orgastisch genot, en verpakt lichamelijke behoeften in een aura van spiritualiteit. Cultuurhistoricus Hugh Urban betoogt in bredere zin dat het westerse beeld van tantra grotendeels een moderne constructie is, gevormd door verbeelding en marketing.

Wat ik ervan merk

In de folders klinkt neotantra als eeuwenoude wijsheid, en in de praktijk is het iets van gisteren. Ik ben Victor, gigolo, en wat ik doe is neotantra, en dan het deel dat over aandacht en tempo gaat. Wat ik het vaakst tegenkom, is dat mensen verwachten dat het zweverig is, terwijl het in de kern juist heel concreet is: langzamer ademen, echt kijken, niets moeten. Dat het geen duizend jaar oude techniek is, maakt het voor de meesten eerder toegankelijker dan minder waard.

Meer lezen over neotantra

• Tantra geeft de oudere traditie waar neotantra zich op beroept, en waarom die twee niet hetzelfde zijn.
• Lingammassage en erotische massage laten zien hoe de neotantrische aanpak er lichamelijk uitziet.
• De encyclopedische ingang over neotantra geeft het overzicht van de westerse beoefenaars en de kritiek.

Waar dit op mijn site past

Als de neotantrische aanpak je aanspreekt, aandacht en tempo boven prestatie, dan is dat precies waar ik mee werk. Wat dat concreet inhoudt en hoe zo’n afspraak verloopt, staat op de pagina wat is tantra. Deze begrippenpagina geeft alleen de herkomst en de afbakening, en je mag altijd eerst iets vragen.

Bronnen

• Neotantra. Engelstalige encyclopedie. Levert de Sanskrietvorm navatantra van nava “nieuw”, de rol van Sir John Woodroffe (Arthur Avalon) en Pierre Bernard met de Tantrik Order of America uit 1905, de sterke groei sinds de jaren zestig waarbij de praktijk vereenzelvigd raakte met haar seksuele methoden, en de rol van Bhagwan Shree Rajneesh (Osho).
• Tantra: The Path of Ecstasy (boek). Georg Feuerstein, Shambhala, 1998. Levert de term neo-tantrisme en de kritiek dat neotantrische literatuur tantrische gelukzaligheid verwart met gewoon orgastisch genot en lichamelijke behoeften in een aura van spiritualiteit verpakt.
• Tantra: Sex, Secrecy, Politics, and Power in the Study of Religion (boek). Hugh B. Urban, University of California Press, 2003. Levert het betoog dat het westerse beeld van tantra grotendeels een moderne constructie is, gevormd door verbeelding, koloniale wetenschap en marketing.

Verwante begrippen

• Tantra. De oudere Indiase traditie waar neotantra zich op beroept en die veel breder is dan het seksuele deel.
• Lingammassage. De trage massage van de penis die uit de neotantrische hoek komt.
• Erotische massage. De bredere praktijk waar de neotantrische aanpak op leunt.
• Seksuele responscyclus. Het fasenmodel waar het bewust vertragen in de praktijk op ingrijpt.
• Consent. De instemming die in elke vorm van aanraking het uitgangspunt is.