Scarificatie

Wat is scarificatie?

Scarificatie is het opzettelijk beschadigen van de huid met de bedoeling dat er een blijvend litteken achterblijft. Het is de verzamelnaam voor snijden, branden, schuren en etsen: het middel verschilt, het doel is hetzelfde. Binnen BDSM staat het vooral bekend als eigendomsteken of herinnering, en het is onomkeerbaar.

De vier manieren waarop een litteken wordt gemaakt

Ze verschillen in gereedschap, niet in bedoeling.

Bij cutting gaat een steriel mesje ondiep door de bovenste huidlagen. Bij branding doet hitte hetzelfde werk: verhit metaal, een cauterisatiepen of stroom. De derde route is schuren, waarbij de opperhuid wordt weggenomen; dat staat op deze site bij abrasie, dat meestal juist niet blijvend bedoeld is. De vierde is etsen met een bijtende stof, en die kom ik in Nederland vrijwel nooit tegen.

Wat er daarna komt kiest niemand. De tekening die je bedenkt is een intentie; wat er over een jaar staat bepaalt je huid.

Waarom de wond open moet blijven

Hier zit het verschil met alles wat er verder op deze site staat.

Overal elders geldt: hoe sneller een wond dicht is, hoe minder litteken je overhoudt. Hier is dat precies wat je níet wilt. Vincent Gabriel en collega’s noteren het droog in het vaktijdschrift Burns: wie zich esthetisch laat scarificeren krijgt de instructie de wond niet te behandelen om het sluiten te bevorderen, maar de open wond juist in stand te houden, zodat de kans op een litteken groter wordt.

De hele praktijk draait daarmee het advies om dat elke huisarts geeft. Dat is geen achteloosheid van de mensen die het doen, het is de methode. En alles wat aan een open wond hangt (infectie, bloedcontact, weken extra genezing) is hier geen ongelukje maar de prijs die het spel vraagt.

Daarom heeft “is dit veilig te doen” bij scarificatie geen zinnig antwoord. De vraag die telt is of je de uitkomst over tien jaar nog wilt dragen.

Waar het woord vandaan komt

Het staat sinds 1597 in het Nederlands en betekende toen al hetzelfde: insnijding van de huid.

Het loopt via het Latijnse scarificatio, “het openkrabben”, van scarificare. Daarachter ligt het Griekse skariphaomai, “ik grif in”, bij skariphos: een tekenstift. Dat woord is verwant aan het Latijnse scribere, schrijven.

Geen weetje, maar de kern van het begrip: het woord komt van het gereedschap waarmee je krast om iets vast te leggen. Mensen die dit willen zeggen bijna altijd hetzelfde: er moet iets komen te staan.

Wat er in de maanden erna gebeurt

Niet wat je verwacht. De pijn valt mee, de jeuk niet.

Gabriel en collega’s volgden vijf volwassenen die zich in een studio lieten brandmerken met een stempel van 140 tot 179 graden, en vroegen hun op vaste momenten hoe het voelde. Een uur na afloop gaf iedereen de pijn een 0 op een schaal van 10; een week later stond de hoogste score op 3.

De jeuk deed het omgekeerde. Die was er na een uur nog niet, liep bij twee mensen op tot een 7 en een 10 na een maand, en stond bij drie van de vijf na drie maanden nog op een 4. Thuisarts.nl beschrijft datzelfde beeld voor littekens in het algemeen: pijn, jeuk en een prikkend of trekkend gevoel, soms lang nadat de wond dicht is.

Er zit nog een les in dat onderzoek: voor brandwondenonderzoekers waren die vijf het enige beschikbare model van een verse, opzettelijke brandwond bij een gezond mens.

Wat de wet ermee doet

Het antwoord is ongemakkelijk en past niet in één zin.

In het Nederlandse strafrecht is toestemming vooraf geen grond die straf uitsluit; dat verhaal staat met artikel 300 erbij op de pagina over PRICK. Daar komt de vraag bij hoe zwaar het letsel weegt. De Hoge Raad zette dat in 2018 in een overzichtsarrest op een rij: het wetboek geeft geen definitie van zwaar lichamelijk letsel, en de rechter kijkt naar de aard van het letsel, de eventuele noodzaak en aard van medisch ingrijpen, en het uitzicht op volledig herstel.

Twee dingen uit datzelfde arrest raken scarificatie recht. Artikel 82 rekent onder zwaar lichamelijk letsel de ziekte die geen uitzicht op volkomen genezing overlaat, en uit de wetsgeschiedenis leidt de Hoge Raad af dat ook verminking eronder valt. Een blijvend litteken dat je zelf hebt besteld is juridisch niet vanzelf iets anders dan een blijvend litteken dat je is aangedaan.

Dat er vervolgd wordt staat er niet; bij consensueel spel gebeurt dat zelden. Wat er wel staat: jullie afspraak regelt verder niets.

Misverstanden over scarificatie

“Als het netjes gebeurt, geneest het snel.” Snel genezen is hier geen succes maar een mislukking, want dan blijft er te weinig staan. Wie het strak wil, houdt de wond langer open en loopt bewust meer risico.

“Het is een tatoeage zonder inkt.” Nee. Een tatoeage brengt pigment aan en is voorspelbaar. Scarificatie brengt weefselschade aan en laat je huid er zelf iets van maken.

“Ik voel het toch nauwelijks.” Voor het uur erna klopt dat vaak. De maand erna wordt onderschat: de jeuk liep tot een 10, op de ene plek waar je niet aan mag komen.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, vijfentwintig jaar actief in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Scarificatie hoort bij het handjevol dingen dat ik niet doe. Wie het wel wil, hoort van mij geen preek.

Vanuit dat vak zie ik twee heel verschillende wensen onder hetzelfde verzoek zitten. De ene is: ik wil dat er iets van blijft staan. Dat is een wens om te bewaren, en die begrijp ik. De andere is: ik wil iets kwijt, en dit lucht op. Dat is een andere vraag, en die los je niet op met een mooier patroon. Herken je jezelf in die tweede, praat er dan eerst met je huisarts over.

En dan het praktische. Wie mij hierover aanspreekt, doet dat vrijwel altijd op een avond waarop het gevoel hoog staat. Ik zeg dan hetzelfde: leg de wens vast met de datum erbij en pak hem over drie maanden terug. Wat er dan nog staat is een besluit. De rest was een gevoel, en gevoelens hoef je niet in je huid te zetten.

Wat je zelf kunt doen

• Geef jezelf maanden. Een wens die na een halfjaar hetzelfde is, is iets anders dan een wens van vanavond.
• Zoek een vakman en geen partner met goede bedoelingen, en laat alleen steriel wegwerpmateriaal gebruiken dat niemand anders heeft aangeraakt.
• Vraag vooraf hoe de nazorg eruitziet; die wijkt hier af van gewoon wondadvies.
• Reken op jeuk, niet op pijn, en bedenk hoe je die uithoudt zonder aan de wond te zitten.
• Kies de plek met je hoofd: schouders, borstbeen en bovenarmen staan bekend om dikke littekens.
• Ga naar een arts bij pus, toenemende roodheid of koorts.

Meer weten over scarificatie

Op deze site staat het volledige risicoverhaal bij bloedspel, en beschrijft veiligheid in de BDSM-context hoe je zulke afwegingen maakt zonder jezelf gerust te stellen. Daarbuiten is het onderzoek van Gabriel en collega’s vrij te lezen, en geeft het overzichtsarrest van de Hoge Raad in gewone taal aan waar een rechter naar kijkt.

Bronnen

• Response of human skin to esthetic scarification. Vincent A. Gabriel, Elizabeth A. McClellan & Richard H. Scheuermann, Burns 40(7), 1338–1344, 2014 (DOI 10.1016/j.burns.2014.01.005, gecontroleerd bij Crossref; de PMC-versie voert de titel met aesthetic, de uitgeversversie met esthetic). Vijf volwassenen die zich in een studio lieten brandmerken, met huidmonsters vooraf en na een uur, een week, en één, twee en drie maanden. Levert de instrumenttemperaturen van 140 tot 179 graden, de pijnscores van 0 een uur na afloop en hoogstens 3 na een week, de jeukscores die na een maand tot 10 opliepen en bij drie van de vijf na drie maanden nog op 4 stonden, en de vaststelling dat wie zich esthetisch laat scarificeren de instructie krijgt de wond niet te behandelen om het sluiten te bevorderen maar de open wond juist in stand te houden om de kans op een litteken te vergroten.
• Hoge Raad 3 juli 2018, ECLI:NL:HR:2018:1051. Overzichtsarrest zwaar lichamelijk letsel, Strafkamer, zaaknummer S 17/01374. Levert de vaststelling dat het Wetboek van Strafrecht geen definitie van zwaar lichamelijk letsel bevat, de omschrijving in artikel 82 Sr waaronder de ziekte valt die geen uitzicht op volkomen genezing overlaat, de algemene gezichtspunten aard van het letsel, de eventuele noodzaak en aard van medisch ingrijpen en het uitzicht op volledig herstel, en de afleiding uit de wetsgeschiedenis dat ook verlies van het gebruik van een zintuig, verminking en verlamming als zwaar lichamelijk letsel zijn te beschouwen.
• Scarificatie. Etymologiebank (Instituut voor de Nederlandse Taal), met de ingangen uit P.A.F. van Veen & N. van der Sijs, Etymologisch woordenboek, 2e druk 1997, en N. van der Sijs, Chronologisch woordenboek, 2001. Levert de datering 1597 voor de betekenis “insnijding van de huid”, en de afleiding via Latijn scarificatio (“het openkrabben”) en scarificare uit Grieks skariphaomai (“ik grif in”) bij skariphos (“tekenstift”), verwant aan Latijn scribere.
• Litteken dat klachten geeft. Thuisarts.nl (Nederlands Huisartsen Genootschap, Federatie Medisch Specialisten en Patiëntenfederatie Nederland). Levert dat een litteken dat niet goed geneest klachten kan geven als pijn, jeuk en een prikkend of trekkend gevoel, en het onderscheid tussen het dikke rode litteken en het litteken dat groter wordt dan de oorspronkelijke wond.

Verwante begrippen

• Cutting. De vorm met een mesje, met de plekken op het lichaam die een dik litteken opleveren.
• Branding en brandmerken. De vorm met hitte, in het Engels en in het Nederlands.
• Abrasie. Schuren van de huid, meestal zonder dat er iets hoeft te blijven staan.
• Bloedspel. Waar het hele verhaal over steriel werken en soa-status staat.
• Markeren. Dezelfde behoefte in tijdelijke vorm, met een teken dat vanzelf wegtrekt.
• Bruising. De blauwe plek die dagen blijft in plaats van jaren.
• Edgeplay. De categorie waar scarificatie in valt.
• Knifeplay. Hetzelfde gereedschap, maar met de huid dicht.
• Naaldenspel. Door de huid heen zonder dat er iets achterblijft, met de Nederlandse regels erbij.
• Play piercing. De doorboring die na de scène weer weggaat.
• PRICK. Het kader waarin de vraag naar eigen verantwoordelijkheid en de Nederlandse strafwet naast elkaar staan.
• Harde grens. Waar veel mensen dit onderwerp neerleggen, ik ook.