Libido

Wat is libido?

Libido (Engels: libido of sex drive) is de sterkte van iemands zin in seks. Het is geen vaste eigenschap maar een grootheid die schommelt met gezondheid, hormonen, medicatie, stress en de relatie waarin iemand zit. Een laag libido is op zichzelf geen aandoening; dat wordt het pas als iemand er last van heeft.

Hoe vaak weinig zin in seks voorkomt

Vaker dan bijna iedereen denkt, en dat cijfer is Nederlands.

Rutgers onderzocht het samen met het RIVM en het CBS in de Monitor Seksuele Gezondheid 2023, onder ruim 15.000 mensen van 18 tot en met 80 jaar. Gevraagd werd welke problemen het afgelopen jaar minstens drie maanden aanhielden.

De uitkomst: “Ruim de helft van de vrouwen had in het afgelopen jaar gedurende een periode van tenminste drie maanden weinig of geen zin in seks.” Bij mannen was dat drie op de tien. Breder gemeten kwam bij drie van de vijf mannen en driekwart van de vrouwen minstens één van de voorgelegde problemen voor.

Dat is geen randgroep. Een periode met weinig zin is bij vrouwen eerder de regel dan de uitzondering, en wie dat weet gaat er anders naar kijken.

Wanneer weinig zin een probleem heet

Op één voorwaarde, en die staat er in het onderzoek expliciet bij.

Rutgers vroeg het in drie stappen uit: kwam het probleem voor, hoe vaak, en had je er last van. Over de vrouwen met een periode van weinig zin schrijven de onderzoekers: “Slechts een klein deel van deze groep geeft aan dat dit vaak gebeurde én dat ze hier last van hebben en voldoet daarmee aan de definitie van een seksuele disfunctie.”

Die twee voorwaarden samen zijn het hele onderscheid. Vaak. En er last van hebben. Wie een half jaar weinig zin heeft en zich daar prima bij voelt, heeft geen aandoening maar een periode.

Nauwer gemeten, op de vraag of het vaak of altijd voorkwam, hield één op de zes vrouwen over. Dertien procent van de mannen en 30 procent van de vrouwen had het afgelopen jaar vaak of altijd een of meer seksuele problemen.

Waar het woord libido vandaan komt

Uit het Latijn, en het kreeg zijn huidige lading pas rond 1900.

Etymologiebank voert het terug op het Latijnse libīdō, “verlangen, seksuele begeerte”, afgeleid van libet, “het behaagt”, bij het werkwoord libēre, “lust hebben, willen”. Het Nederlands nam het woord op tussen 1901 en 1925, aanvankelijk als psychoanalytische vakterm die via het Duits binnenkwam. De vroegste Nederlandse vindplaats staat in De Groene Amsterdammer van 1911.

Die psychoanalytische herkomst verklaart een misverstand dat nog steeds rondgaat. Sigmund Freud gebruikte het woord in enge zin: het Psychoanalytisch Woordenboek citeert hem met de zin dat hij de energie van de seksuele driften libido noemde, “en alleen deze”. Hij omschreef het als een kwantitatief variabele kracht die als graadmeter kon dienen voor seksuele processen.

Het is Carl Jung die het begrip later oprekte tot algemene psychische energie. Wie tegenwoordig zegt dat libido “over meer dan seks gaat”, zegt iets wat bij Jung klopt en bij Freud uitdrukkelijk niet.

Waarom libido schommelt

Omdat er veel op aangrijpt, en zelden maar één ding tegelijk.

Thuisarts.nl, de patiënteninformatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap, houdt het kort: “Het is heel normaal dat je periodes hebt met minder zin in seks.” Als veelvoorkomende oorzaken noemt de site drukte, stress en weinig aandacht voor elkaar of voor jezelf.

Daarnaast spelen lichamelijke factoren mee: hormonale veranderingen, medicijngebruik, ziekte en vermoeidheid. Welke rol die in jouw geval spelen is niet iets wat een begrippenpagina kan beoordelen, en ook niet iets waar je zelf op moet gaan zitten puzzelen.

Wat deze pagina wel kan zeggen: een laag libido is bijna nooit één oorzaak met één knop. Thuisarts noemt daarom als eerste stap iets relationeels in plaats van iets medisch, namelijk meer aandacht geven aan je relatie en aan seks.

Wat mensen verkeerd denken over libido

“Een laag libido betekent dat er iets mis is.” Niet volgens de definitie. Er is pas sprake van een disfunctie als het vaak gebeurt én je er last van hebt. Thuisarts schrijft er zelfs bij dat het kan zijn dat het gewoon bij je hoort en dat je je er prima bij voelt.

“Als de zin er niet is, komt er niets.” Dat is het oude driftmodel, en het is achterhaald. Verlangen kan ook ontstaan nádat de opwinding op gang is; hoe dat werkt staat bij seksuele responscyclus.

“Libido is een vast persoonskenmerk.” Het woord komt uit een theorie die het als een meetbare, min of meer constante kracht zag. De cijfers laten iets anders zien: ruim de helft van de vrouwen had het afgelopen jaar een periode van minstens drie maanden met weinig zin. Dat is beweging, geen eigenschap.

“Libido gaat over meer dan seks.” Dat is Jung, niet Freud. Freud beperkte het woord uitdrukkelijk tot de energie van de seksuele driften.

Wat je hiermee kunt

• Meet jezelf niet af aan een gemiddelde. De cijfers zeggen hoe vaak iets voorkomt, niet hoeveel zin je hoort te hebben.
• Stel jezelf de tweede vraag. Weinig zin hebben is de eerste; er last van hebben is de tweede, en die maakt het verschil. Zo meet het onderzoek het ook.
• Kijk eerst naar omstandigheden. Thuisarts noemt drukte, stress en weinig aandacht voor elkaar als de gebruikelijke verdachten, en die staan boven aan de lijst om een reden.
• Verwar zin niet met opwinding. Ze kunnen in beide volgordes komen; dat staat uitgewerkt bij de seksuele responscyclus.
• Ga naar je huisarts als je er wél last van hebt, zeker bij nieuwe medicatie of een plotselinge verandering. Deze pagina legt een begrip uit en is geen medisch advies.

Meer lezen over libido

Binnen deze begrippenlijst legt de seksuele responscyclus uit waarom verlangen ook ná opwinding kan komen, wat precies de aanname onderuithaalt dat een laag libido het einde van het verhaal is.

Buiten deze site is Thuisarts.nl het aangewezen startpunt bij klachten, omdat huisartsen die informatie zelf gebruiken. Wie de Nederlandse cijfers wil nalezen, vindt ze in de Monitor Seksuele Gezondheid 2023 van Rutgers, hoofdstuk 8.

Waar dit op deze site past

Een deel van de vrouwen die mij schrijft, doet dat omdat de zin thuis is weggezakt en het gesprek erover vastloopt. Wat ik daarin kan betekenen is beperkt en het is geen behandeling. Hoe een afspraak eruitziet als je vooral tijd en aandacht zoekt, staat op de pagina over intiem samenzijn.

Bronnen

• Monitor Seksuele Gezondheid 2023. Hanneke de Graaf, Yolin Kraan, Anne Oldenhof & Fayaaz Joemmanbaks, Rutgers in samenwerking met het RIVM en het CBS, 2024. Vragenlijstonderzoek onder ruim 15.000 mensen van 18 tot en met 80 jaar, met een door het CBS samengestelde en gewogen steekproef. Levert de vaststelling “Ruim de helft van de vrouwen had in het afgelopen jaar gedurende een periode van tenminste drie maanden weinig of geen zin in seks”, het cijfer van drie op de tien mannen, de bevinding dat bij drie van de vijf mannen en driekwart van de vrouwen minstens één voorgelegd probleem voorkwam, de nauwere cijfers van één op de zes vrouwen met vaak of altijd weinig zin en 13 procent van de mannen tegenover 30 procent van de vrouwen met vaak of altijd een of meer problemen, en de sleutelzin “Slechts een klein deel van deze groep geeft aan dat dit vaak gebeurde én dat ze hier last van hebben en voldoet daarmee aan de definitie van een seksuele disfunctie”.
• Minder zin in seks. Thuisarts.nl, Nederlands Huisartsen Genootschap. Levert de vaststelling “Het is heel normaal dat je periodes hebt met minder zin in seks”, de opmerking dat het kan zijn dat dat bij je hoort en dat je je er prima bij voelt, de veelgenoemde oorzaken drukte, stress en weinig aandacht voor elkaar of voor jezelf, het advies om meer aandacht aan de relatie en aan seks te geven, en de mogelijkheid om erover te praten met de huisarts.
• libido. Etymologiebank, met lemma’s uit onder meer Philippa e.a., Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (2003–2009) en Van der Sijs, Chronologisch woordenboek (2001). Levert de herkomst uit Latijn libīdō “verlangen, seksuele begeerte”, afgeleid van libet “het behaagt” bij libēre “lust hebben, willen”, de opname in het Nederlands tussen 1901 en 1925 als psychoanalytische vakterm via het Duits, en de vroegste Nederlandse vindplaats uit 1911 in De Groene Amsterdammer.
• Libido. Harry Stroeken, Psychoanalytisch Woordenboek, uitgegeven door de Stichting Psychoanalytisch Woordenboek met steun van Belgische en Nederlandse psychoanalytische verenigingen. Levert het citaat waarin Freud de energie van de seksuele driften libido noemt, “en alleen deze”, zijn omschrijving van libido als een kwantitatief variabele kracht die als graadmeter kan dienen voor seksuele processen, en de vaststelling dat het begrip in de psychoanalyse bij Freud uitdrukkelijk tot de seksuele driften beperkt bleef.

Verwante begrippen

Libido gaat over de sterkte van de zin; de begrippen hieronder gaan over hoe die zin ontstaat en wat ermee gebeurt.

• Seksuele responscyclus. Het model van de fasen, en waarom verlangen ook ná opwinding kan komen.
• Edging. Het oprekken van de opwinding, wat iets anders is dan het opwekken van zin.
• Orgasmeontzegging. De afspraak waarin het orgasme bewust uitblijft, en wat dat met verlangen doet.
• Aftercare. Wat er na afloop nodig is, ongeacht hoe de zin begon.
• Overgang. De levensfase waarin hormonale verandering het verlangen kan raken, met de Nederlandse cijfers.
• Vaginisme. Minder zin krijgen omdat penetratie pijn doet is iets anders dan weinig zin hebben.
• Huidhonger. Verlangen naar aanraking zonder dat er zin in seks achter zit, met een eigen zenuwbaan.
• Seksuele burn-out. Wanneer weinig zin aanhoudt en er last van geeft, meestal na een lange periode van stress of overbelasting.
• Relatietherapie. Waar een verschil in zin het vaakst terechtkomt, en wat het onderzoek erover zegt.