Judaszetel

Wat is een judaszetel?

Judaszetel (Engels: Judas cradle) is een puntig zitje waarop iemand met het eigen gewicht wordt neergelaten, hangend aan touwen om armen en benen. Het voorwerp komt uit de Italiaanse strafpraktijk van de zestiende en zeventiende eeuw, waar het tormento della veglia heette. De bedoeling was daar niet doorboren, maar slapen onmogelijk maken.

Wat er over de judaszetel vaststaat, en wat niet

De veglia staat vast; het spietsverhaal niet.

De Bolognese rechtsgeleerde Ippolito Marsili (1450–1529) bracht de veglia coatta in regels, schrijft het Dizionario Biografico degli Italiani: de ondervraagde zat op een zitting, bewaakt door beulen, en werd tot veertig uur achtereen wakker gehouden. Marsili noemde zijn eigen methode “tormentum non laedens corpus”, een marteling die het lichaam niet beschadigt, en vond het een lachwekkend ding tot hij het in de praktijk zag.

De vorm is bewaard gebleven in een medisch-juridisch handboek. Paolo Zacchia beschrijft in zijn Quaestiones Medico-Legales een driepotige kruk waarvan het vierkante bovenblad naar het midden toe oploopt tot een stompe hoek; de gevangene hing eraan met een katrol en bleef er tien, twaalf, vijftien of twintig uur en langer op zitten. Stomp was het gangbare model, juist om te voorkomen dat iemand eraan doodging.

De naam judaszetel is jonger en waarschijnlijk verzonnen. Wat er in musea staat hoort meestal bij de golf namaakwerktuigen die volgens Peter Konieczny pas in de achttiende en negentiende eeuw opdook: dezelfde hoek als de ijzeren maagd en de “peer van angst”, die historicus Chris Bishop tot rond 1850 terugvoerde.

Waarom mensen ernaar vragen

Om het beeld. Een zitting waarop je door je eigen gewicht wordt neergedrukt, is de zuiverste vorm van een predicament: niemand doet je iets, en toch is er geen houding die niet iets kost.

Alleen bestaat er over de moderne speelversie geen enkele literatuur. Wat er nu gebouwd wordt is een gepolsterde wig of een zadelconstructie, en die staat verder van Zacchia’s kruk af dan de naam suggereert.

Waar je op let bij een judaszetel

Op de tijd, niet op de punt.

Alles waar je met je volle gewicht op zit, drukt op het perineum, en daar loopt de nervus pudendus. Rita Chiaramonte en collega’s vatten in Journal of Functional Morphology and Kinesiology samen wat daarvan bekend is bij wielrenners: lichaamsgewicht op het zadel kan zenuwen, bloedvaten of allebei afknellen, en duurt die afknelling minder dan zes uur, dan komt de zenuwgeleiding snel terug, terwijl herstel na acht uur weken kan duren. Hun waarschuwingssignalen zijn pijn, tintelingen en gevoelloosheid in het kruis.

Praktisch: houd het kort, laat de ander tussendoor het gewicht verplaatsen, en stop bij het eerste doof gevoel in plaats van het uit te zitten.

Waar dit op deze site past

Een judaszetel staat niet op mijn lijst met mogelijkheden; wat er wel op staat is bondage met echt henneptouw, en een houding die iets kost bouw ik daarmee op. Hoe zo’n opbouw gaat en wat we vooraf afspreken, staat op de pagina over de BDSM-date.

Bronnen

• MARSILI, Ippolito. Lia Pallotti, Dizionario Biografico degli Italiani, deel 70, Istituto della Enciclopedia Italiana, 2008. Levert de toeschrijving: “Proprio a lui si deve il disciplinamento della veglia coatta”, met de ondervraagde op een zitting, bewaakt, tot veertig uur wakker gehouden, en Marsili’s eigen omschrijving “est tormentum non laedens corpus, tamen est maximae potentiae”.
• Tormento della veglia. Italiaanstalige Wikipedia. Levert de vorm en de bronnen ervoor: de beschrijving van Flaminio Cartari (1590) van de “capra”, die van lijfarts Paolo Zacchia in de Quaestiones Medico-Legales met de driepotige kruk en de stompe hoek, en de vaststelling dat de naam culla di Giuda “di origine incerta e probabilmente spuria” is terwijl het werktuig zelf door meerdere bronnen uit die tijd is gedekt.
• Diagnosis, Rehabilitation and Preventive Strategies for Pudendal Neuropathy in Cyclists, A Systematic Review. Rita Chiaramonte, Piero Pavone & Michele Vecchio, Journal of Functional Morphology and Kinesiology 6(2), 42, 2021. Levert de veiligheidsgrond: “While cycling, the body weight on the seat could compress nerves, vessels, or both”, de drempels van Andersen en Bovim (onder zes uur snel omkeerbaar, boven acht uur weken herstel) en de vroege waarschuwingssignalen pijn, tintelingen en gevoelloosheid.
• Why Medieval Torture Devices are Not Medieval. Peter Konieczny, Medievalists.net, 2 december 2023. Levert de bredere context: veel museumwerktuigen zijn achttiende- en negentiende-eeuws, met het onderzoek van Chris Bishop naar de “peer van angst” (International Journal of Cultural Studies 17(6), 2014) als voorbeeld.
• Judaswiege. Duitstalige Wikipedia. Levert de omschrijving van het museumvoorwerp als een drie- of vierpotig houten gestel dat naar boven spits toeloopt, en de vaststelling dat het gebruik ervan “nicht sicher belegt” is.

Verwante begrippen

• Bondage. De bredere ingang; een judaszetel werkt alleen samen met touw dat het gewicht verdeelt.
• Bok. Het meubelstuk dat wel gangbaar is en waar dezelfde houdingen op te bouwen zijn.
• Andreaskruis. Het andere grote frame in een speelruimte, met het gewicht op de voeten in plaats van op het kruis.
• Human furniture. Meubilair van de andere kant bekeken, met een mens als het meubel.
• Predicament bondage. De categorie waar de moderne judaszetel onder valt, met de fysiologie achter de onhoudbaarheid.
• Schandblok. Het andere speelmeubel met een echt strafwerktuig als voorbeeld, maar met een gedocumenteerde geschiedenis.