Dual control model

Wat is het dual control model?

Het dual control model (Engels: dual control model) is een model dat seksuele reactie ziet als het evenwicht tussen twee systemen: een dat opwinding aanjaagt en een dat haar afremt. De psychologen John Bancroft en Erick Janssen ontwikkelden het bij het Kinsey Institute. Hoeveel gas en hoeveel rem iemand geeft, verschilt per persoon en per situatie.

Hoe het model werkt

Het model gaat ervan uit dat opwinding niet één knop is, maar twee pedalen. Het Kinsey Institute beschrijft seksuele reactie als het product van een evenwicht tussen aanjagende en afremmende processen, en vergelijkt het met een auto met een gaspedaal en een rempedaal: iedereen trapt er in elke situatie in verschillende mate op, afhankelijk van zijn lichaam, geschiedenis en karakter. De twee systemen werken deels los van elkaar, en hoe gevoelig ze zijn, verschilt per mens.

Een overzichtsstudie in de Journal of Sex Research, die 152 artikelen tussen 2009 en 2022 bekeek, vat het zo samen: seksuele opwinding hangt af van de balans tussen excitatie en inhibitie, en mensen verschillen in hoe sterk elk systeem bij hen aanslaat. De rem valt daarbij nog uiteen in twee soorten: de angst om te falen en de angst voor de gevolgen, zoals zwangerschap of betrapt worden.

Waarom het model zo bruikbaar is

Het dual control model verklaart iets wat ‘meer zin maken’ niet kan: waarom dezelfde persoon de ene dag opgewonden raakt en de andere dag niet, bij precies dezelfde prikkel. Als de rem hard is ingetrapt, door stress, haast, onveiligheid of gedachten aan wat er mis kan gaan, helpt meer gas nauwelijks. Dan is de winst niet zitten in extra prikkels, maar in het wegnemen van wat afremt.

Een alledaags voorbeeld: iemand heeft zin, tot de gedachte ‘de kinderen kunnen zo wakker worden’ de rem intrapt, en de opwinding in één tel verdwenen is. Er was niets mis met het gaspedaal. Er kwam alleen een rem overheen.

Voor wie weinig zin heeft, is dat een geruststellend beeld. Het betekent vaak niet dat het gaspedaal kapot is, maar dat de rem gevoelig is. Wat het model niet doet: een mens tot een score terugbrengen. Het is een lens om je eigen reactie mee te begrijpen, geen diagnose en geen handleiding die voor iedereen gelijk uitpakt.

Misverstanden over het dual control model

“Weinig zin betekent een kapot libido.” Meestal niet. In de taal van het model kan het net zo goed een gevoelige rem zijn: iemand met veel op zijn hoofd remt sneller af, hoe aantrekkelijk de prikkel ook is.

“Opwinding is gewoon een kwestie van meer prikkels.” Niet als de rem aanstaat. Bij een gevoelig remsysteem werkt harder op het gas trappen averechts; dan gaat het erom eerst de voet van de rem te krijgen.

“Iedereen zit hetzelfde in elkaar.” Juist niet. De kern van het model is dat de gevoeligheid van gas en rem per persoon verschilt, en dat twee mensen op precies dezelfde situatie tegengesteld kunnen reageren.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo met een achtergrond als psychotherapeut, en dit model beschrijft vrij precies waarom mijn werk werkt zoals het werkt. De meeste vrouwen die mij boeken voor een intiem samenzijn hebben niet te weinig gaspedaal. Ze hebben een rem die de hele dag zachtjes meeloopt.

Wat ik doe is daarom bijna nooit opjagen. Het is tijd nemen, de deur op slot, geen horloge, geen verwachting, zodat de dingen die afremmen een voor een wegvallen. Zodra dat gebeurt, komt de opwinding vaak vanzelf, zonder dat er iets ‘extra’s’ bij hoefde.

En dit zeg ik er eerlijk bij: dit is geen therapie en geen behandeling. Het is een manier van werken die rekening houdt met de rem in plaats van er tegenin te duwen.

Meer lezen over het dual control model

Op deze site gaat libido over het verlangen zelf, plaatst de seksuele responscyclus opwinding in het grotere verloop, en laat discrepant verlangen zien wat er gebeurt als twee mensen niet even gevoelig zijn voor gas en rem.

Buiten deze site geeft het Kinsey Institute de helderste ingang tot het model, inclusief de vergelijking met gas en rem.

Bronnen

• Dual Control Model of Sexual Response. Kinsey Institute, Indiana University. Levert de omschrijving van seksuele reactie als evenwicht tussen aanjagende en afremmende processen, de vergelijking met een gas- en rempedaal, en de herkomst bij Bancroft en Janssen.
• The Dual Control Model of Sexual Response: A Scoping Review, 2009–2022. Journal of Sex Research 60(7), 2023. Overzicht van 152 artikelen; levert de vaststelling dat opwinding afhangt van de balans tussen excitatie en inhibitie en dat mensen daarin verschillen.
• Validation of the Sexual Inhibition/Sexual Excitation Scales (SIS/SES) in Italy. Panzeri, Dadomo, Ronconi & Fontanesi, Archives of Sexual Behavior, 2021. Levert de meetschalen en de twee soorten rem: angst om te falen en angst voor de gevolgen.

Verwante begrippen

• Seksuele responscyclus. Het verloop van opwinding waarbinnen het dual control model verklaart wat de aanjager en de rem doen.
• Libido. Het verlangen zelf, dat volgens dit model uit de balans tussen gas en rem ontstaat.
• Discrepant verlangen. Wat er gebeurt als twee partners een verschillend afgestelde rem en gas hebben.
• Dopamine. Een van de stoffen achter het aanjagende systeem, het willen en de aanloop.
• Coolidge-effect. Hoe nieuwheid het gaspedaal opnieuw intrapt na gewenning.