Coolidge-effect

Wat is het Coolidge-effect?

Coolidge-effect (Engels: Coolidge effect) is het verschijnsel dat seksuele interesse opleeft zodra er een nieuwe partner in beeld komt, ook bij iemand die met de vaste partner uitgeblust leek. Het is bij veel diersoorten beschreven en komt bij mensen voor, bij beide seksen, al is het effect bij vrouwen kleiner.

Waar de naam vandaan komt

De naam gaat terug op een grap over de Amerikaanse president Calvin Coolidge, en werd rond 1958 als term geïntroduceerd door gedragsbioloog Frank A. Beach. De encyclopedie omschrijft het als een biologisch verschijnsel waarbij mannetjes hernieuwde seksuele interesse tonen zodra een nieuw, vruchtbaar vrouwtje wordt geïntroduceerd. In de klassieke proef paarde een mannelijke rat tot uitputting met dezelfde partners, om meteen weer actief te worden bij een onbekend vrouwtje.

Hoe het werkt

De motor onder het effect is gewenning, en het tegengif is nieuwheid. Bij herhaalde seks met dezelfde partner zakt de prikkel weg; een onbekende partner zet hem opnieuw aan. Dat loopt via het beloningssysteem in de hersenen. De encyclopedie schrijft het effect toe aan een stijging van dopamine en het gevolg daarvan voor het limbische systeem.

Dat is in dieronderzoek ook echt gemeten. Fiorino, Coury en Phillips lieten in The Journal of Neuroscience (1997) zien dat de dopamine in de nucleus accumbens weer stijgt bij een verzadigde mannelijke rat zodra er een nieuw vrouwtje verschijnt. Een latere overzichtsstudie van Canseco-Alba en Rodríguez-Manzo (Frontiers in Behavioral Neuroscience, 2019) vat het effect samen als de “hervatting van seksuele activiteit bij verzadigde ratten door de partner te wisselen”.

Waarom dit voor jou kan tellen

Het effect verklaart iets wat veel mensen wel voelen maar zelden benoemen. Verlangen naar iets nieuws is geen karakterfout. Het is een oud mechanisme dat weinig te maken heeft met hoeveel je om je partner geeft.

• Voor wie in een lange relatie zit haalt het de schuld eraf. Dat de spanning zakt is gewenning, geen bewijs dat de liefde weg is.
• Voor een stel samen kan het een gesprek openen. Nieuwheid bewust binnenhalen, in plaats van erop wachten, is voor sommigen precies wat een vastgelopen bed weer losmaakt.

Wat het niet doet: een relatie repareren. Nieuwheid is een prikkel, geen lijm. Wie het gat in een relatie steeds met een volgende nieuwe prikkel vult, blijft rennen zonder aan te komen. Het effect uitleggen is iets anders dan het als excuus gebruiken.

Misverstanden over het Coolidge-effect

“Het Coolidge-effect bewijst dat monogamie onnatuurlijk is.” Te grof. Het beschrijft een prikkel die gewenning tegengaat, geen voorschrift voor hoe mensen zouden moeten leven. Mensen zijn geen ratten, en veel stellen houden verlangen levend zonder ooit een nieuwe partner nodig te hebben.

“Het geldt alleen voor mannen.” Onjuist. De encyclopedie stelt dat het ook bij vrouwtjes voorkomt, zij het in mindere mate, en dat het bij mensen bij beide seksen is aangetoond.

“Als ik dit voel, is mijn relatie voorbij.” Nee. Het effect zegt iets over gewenning aan het bekende, niet over de waarde van wat je hebt. Verlangen naar nieuw en houden van vertrouwd sluiten elkaar niet uit.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, ruim vijfentwintig jaar bezig met intimiteit en met een achtergrond als psychotherapeut. Het Coolidge-effect zie ik bijna wekelijks, alleen noemt niemand het zo. Vrouwen die oprecht van hun partner houden en tegelijk merken dat het verlangen is weggezakt, en schrikken van hoe sterk iets nieuws weer aan hun trekt.

Wat me opvalt is de opluchting als iemand hoort dat dit een bekend mechanisme is. De schaamte zit vaak niet in het verlangen zelf, maar in het idee dat het iets zegt over je huwelijk. Dat idee klopt meestal niet. In een intiem samenzijn mag dat verlangen er gewoon zijn, zonder dat je jezelf iets hoeft te verwijten.

En een eerlijke kanttekening uit de praktijk: de opleving die iets nieuws geeft is echt, en tijdelijk. Ik ben soms dat nieuwe. Dat lost op korte termijn iets op en het is geen antwoord op de vraag waarom het thuis stil werd.

Meer lezen over het Coolidge-effect

Op deze site gaat seksuele responscyclus over de fasen van opwinding waar dit effect op inhaakt, en beschrijft het blog verlangen weer voelen na een scheiding hoe verlangen terugkomt als het bekende wegvalt. Seks spannend houden na kinderen gaat over nieuwheid binnenhalen zonder een nieuwe partner.

Buiten deze site geeft het encyclopedie-artikel over het Coolidge-effect de kortste ingang, met de anekdote en het onderzoek erbij.

Bronnen

• Coolidge effect. Wikipedia. Levert de definitie, de herkomst van de naam via Frank A. Beach, de klassieke ratproef, en de vaststelling dat het effect bij beide seksen en bij mensen voorkomt en via dopamine loopt.
• Endocannabinoids Interact With the Dopaminergic System to Increase Sexual Motivation. Canseco-Alba & Rodríguez-Manzo, Frontiers in Behavioral Neuroscience, 2019. Vat het Coolidge-effect samen als de hervatting van seksuele activiteit bij verzadigde ratten door de partner te wisselen, en legt de link met dopamine.
• Fiorino, Coury & Phillips, Dynamic changes in nucleus accumbens dopamine efflux during the Coolidge effect in male rats. The Journal of Neuroscience, 17(12), 1997. De primaire meting dat de dopamine weer stijgt bij een verzadigd mannetje zodra een nieuw vrouwtje verschijnt.

Verwante begrippen

• Seksuele responscyclus. De fasen van seksuele opwinding, waar het Coolidge-effect de gewenning binnen beschrijft.
• Coregasme. Een ander begrip uit deze lijst over hoe opwinding en orgasme in het lichaam ontstaan.
• Cervicaal orgasme. Ook een term over de lichamelijke kant van seksueel genot.
• Boyfriend experience. Waar nieuwheid en aandacht samenkomen in betaald gezelschap.