Vaginisme en pijn bij de eerste keer: rustig ontdekken

Het idee dat de eerste keer pijn doet, is een van de hardnekkigste verhalen die er over seks bestaan. Het is ook een verhaal dat het probleem groter maakt, want wie pijn verwacht, spant aan, en spanning is precies waar de pijn vandaan komt.

Dit stuk gaat over dat mechanisme, over wat vaginisme wel en niet is, en over hoe je het aanpakt zonder dat het een prestatie wordt.

De eerste keer hoeft geen pijn te doen

Pijn ontstaat vooral door spanning en verkramping, niet doordat er iets doorbroken moet worden. Dat laatste is een misverstand dat blijft rondzingen: er is geen vliesje dat dicht zit en kapot moet. Wat er zit is een randje rekbaar weefsel aan de ingang van je vagina, dat bij de meeste vrouwen al een opening heeft en soepel meegeeft.

Ongeveer de helft van de vrouwen bloedt bij een eerste keer helemaal niet. Bloed je wel, dan komt dat meestal door spanning en te weinig vochtigheid.

Wat vaginisme is

Verkramp je bij penetratie zonder dat je dat wilt of kunt tegenhouden, dan kan dat op vaginisme wijzen. De spieren rond de vagina trekken zich onwillekeurig samen, en dat gebeurt vaak al bij de gedachte eraan.

Het belangrijkste om te weten: het is geen kwestie van niet willen. Vrouwen met vaginisme willen meestal juist heel graag, en dat is nu net wat het zo frustrerend maakt. Je lichaam doet iets waar je hoofd het niet mee eens is.

Het tweede: er valt veel aan te doen. Rust, veel tijd, glijmiddel, en vooral penetratie niet het doel maken. Speelt het echt, dan zijn een bekkenbodemfysiotherapeut of een seksuoloog de aangewezen weg. Dat is geen tweede keus maar de eerste, en ik zeg dat ook als iemand het mij vraagt.

De vicieuze cirkel

Wat het lastig maakt is dat elke mislukte poging de volgende moeilijker maakt.

Je verwacht pijn. Je spant aan. Het doet pijn. Je lichaam heeft nu bewijs, en de volgende keer spant het eerder aan. Zo wordt een verwachting langzaam een feit.

Die cirkel doorbreek je niet door door te zetten. Doorzetten is de meest voorkomende reactie en de minst effectieve, omdat je er precies het bewijs mee levert waar je vanaf wilt.

Wat wel helpt

Penetratie van het menu halen. Zolang het einddoel op tafel ligt, blijft er druk. Spreek af dat het deze keer niet gebeurt, niet als tussenstap maar echt, en merk wat er dan overblijft.

Tijd, en veel meer dan gebruikelijk. Twee uur is hier krap. Het eerste uur gaat op aan tot rust komen, en dat is geen verlies.

Ademhaling. Dit klinkt als een cliché tot je het probeert. Bewust uitademen houdt je in het hier en nu in plaats van in je hoofd, en het is een van de weinige dingen waarmee je een gespannen bekkenbodem direct beïnvloedt.

Glijmiddel, ruim. Niet als noodoplossing maar standaard. Droogte maakt alles zwaarder en zegt niets over of je opgewonden bent.

Zelf de regie. Wie zelf bepaalt wat er gebeurt, wanneer en hoe snel, spant minder aan dan wie afwacht wat de ander doet. Dat is geen psychologie maar een reflex.

Waarom sommige vrouwen hiervoor bij een professional uitkomen

Niet omdat het beter is dan met een partner. Wel omdat er iets wegvalt dat het thuis ingewikkeld maakt: de teleurstelling van de ander.

Bij een partner speelt altijd mee dat hij iets wil, en dat jij weet dat hij iets wil, ook als hij het perfect verbergt. Dat is geen verwijt. Het is de aard van twee mensen die iets samen proberen. Maar het maakt het moeilijker om te zeggen dat het even niet gaat.

Hier speelt dat niet. Er is geen tweede persoon die teleurgesteld kan zijn, er is geen avond die mislukt, en er is geen gesprek de dag erna.

Wat ik er wel en niet mee doe

Dit is geen behandeling. Ik genees geen vaginisme en ik doe geen bekkenbodemtherapie. Wat ik wel kan: alle tijd nemen en aanvoelen wanneer we moeten wachten. En het onderwerp behandelen als iets gewoons in plaats van als een probleem.

Voor sommige vrouwen is dat genoeg om de cirkel te doorbreken. Voor anderen is het een aanvulling naast de behandeling die ze al krijgen. En voor sommigen is het te vroeg, en dan zeg ik dat.

Wil je weten hoe zo’n eerste afspraak eruitziet, dan staat dat bij Ontmaagding en eerste keren. En zit je vooral met de vraag of het normaal is dat je er zo lang mee rondloopt: dat is het, vaker dan je denkt.

Eén ding nog, omdat het zelden gezegd wordt: er zit geen deadline op. Vrouwen die hier jaren mee rondlopen, hebben vaak het idee dat ze iets aan het inhalen zijn en dat het steeds erger wordt naarmate ze langer wachten. Dat klopt niet. Een lichaam dat nu verkrampt, doet dat over vijf jaar niet erger omdat er vijf jaar overheen zijn gegaan. Wat er wel gebeurt is dat de spanning eromheen groeit, en dat is precies het deel waar je iets aan kunt doen zodra je erover praat.