Begrippenlijst
Bekkenbodem
Een spiergroep die je zelden voelt, tot hij te zwak of te gespannen wordt.
Wat is de bekkenbodem?
De bekkenbodem is de laag spieren onder in het bekken die de blaas, de baarmoeder en de darm draagt en de openingen naar buiten omsluit. Hij bestaat vooral uit de levator ani, met daarin de pubococcygeus, de puborectalis en de iliococcygeus, aangevuld met de coccygeus. Die spieren doen meer dan dragen. Ze regelen de continentie en spelen mee bij pijn en bij het orgasme.
| Ook bekend als | bekkenbodemspieren, de bodem van het bekken |
| Bestaat uit | de levator ani (pubococcygeus, puborectalis, iliococcygeus) en de coccygeus |
| Draagt | blaas, baarmoeder en darm |
| Regelt | continentie, plassen en poepen, en speelt mee bij het orgasme |
| Speelt op bij | te zwak (urineverlies, verzakking) of te gespannen (pijn) |
Wat de bekkenbodem doet
De bekkenbodem heeft een paar taken tegelijk. Volgens de anatomische samenvatting in StatPearls draagt hij de organen in het bekken, houdt hij de continentie in stand, helpt hij bij plassen en poepen en levert hij een bijdrage aan de ademhaling en de stabiliteit van de romp. Kort gezegd: hij houdt de boel op zijn plek en bepaalt wanneer er iets open- of dichtgaat.
Dat maakt hem tot een spiergroep die je normaal niet opmerkt. Je voelt hem pas als er iets niet werkt zoals het hoort, en dan meestal van de verkeerde kant.
Hoe de bekkenbodem is opgebouwd
De bekkenbodem spant als een hangmat onder in het bekken. StatPearls deelt de doorgangen erin op in drie delen: vooraan de blaas, de blaashals en de plasbuis, in het midden de vagina en de baarmoeder, en achteraan de anus en de endeldarm. De levator ani vormt een lus rond die openingen, die hij kan aanspannen en weer laten vieren. Bindweefsel en het perineale membraan houden het geheel op spanning.
Die gelaagde bouw verklaart waarom één spiergroep tegelijk organen kan dragen en drie verschillende uitgangen open en dicht kan doen. Het is geen platte vloer. Het is een net dat werkt.
De bekkenbodem en seks
Er loopt een directe lijn van deze spieren naar het orgasme. StatPearls noemt de bijdrage aan de seksuele functie met zoveel woorden, en tijdens een orgasme trekt de bekkenbodem in een ritmische reeks samen. Dat is de fysieke kant van de laatste fase van de seksuele responscyclus.
De sterkte van die spieren doet ertoe. Martinez en collega’s vonden in Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica dat vrouwen met sterkere bekkenbodemspieren op de vragenlijst voor seksueel functioneren hoger scoorden, onder meer op opwinding en orgasme. Het is geen belofte dat oefenen elk probleem oplost, maar het laat zien dat kracht en gevoel hier samenhangen.
Er is nog een kant die minder met kracht en meer met besef te maken heeft. Wie voelt waar deze spieren zitten en ze bewust kan aan- en ontspannen, krijgt meer grip op wat er tijdens seks gebeurt. Dat werkt twee kanten op. Aanspannen kan de prikkel opvoeren, en kunnen loslaten maakt binnengaan makkelijker en minder gespannen.
Als de bekkenbodem te zwak is
Een bekkenbodem die te weinig kracht heeft, houdt minder goed tegen. Dat merk je aan urineverlies bij hoesten, niezen, lachen of sporten, en op den duur aan een gevoel van verzakking. Thuisarts.nl legt uit dat je die spieren kunt trainen, en dat urineverlies bij inspanning na een paar weken oefenen vaak afneemt. Zwakte is dus lang niet altijd blijvend.
Als de bekkenbodem te gespannen is
De andere kant komt minder ter sprake, maar is net zo reëel. Een bekkenbodem kan ook te gespannen staan, en dan ontstaat er juist pijn in plaats van verlies. StatPearls schaart chronische bekkenpijn onder de gevolgen van bekkenbodemdisfunctie. Bij seks kan een te hoge spanning pijn geven, en dit is precies het mechanisme dat een rol speelt bij vaginisme.
Hier gaat het vaak mis in het advies. Wie pijn heeft, hoort soms dat ze de spieren moet trainen, terwijl die al te hard aanstaan. Meer kracht is dan niet het antwoord. Leren loslaten wel. Dat verschil, tussen een spier die te zwak is en een die niet meer wil ontspannen, bepaalt de hele aanpak.
De bekkenbodem door het leven heen
Deze spiergroep verandert mee met het leven. Een zwangerschap en een bevalling rekken en verzwakken de bekkenbodem tijdelijk, en juist in die periode helpt gericht oefenen om de kracht terug te krijgen. Rond de overgang neemt de spierkracht vaak af, mede door de veranderende hormonen, wat urineverlies en een minder stevige bodem in de hand werkt.
Daar hoort een geruststelling bij. Het blijft een spiergroep, en spieren zijn op bijna elke leeftijd te trainen. Zwakte die door de jaren is ontstaan, is zelden een eindstation.
Wat je zelf kunt doen
- Leer voelen waar hij zit. De spier die je gebruikt om de plas even op te houden, is je bekkenbodem. Dat is handig om te weten, maar de plas ophouden is geen oefening om te herhalen.
- Train gericht bij zwakte, bijvoorbeeld na een bevalling. Regelmaat werkt beter dan hard knijpen.
- Forceer niets bij spanning of pijn. Als het pijn doet, is knijpen juist het verkeerde spoor.
- Ga naar de huisarts bij aanhoudende klachten. Bij urineverlies, pijn bij seks of een drukkend gevoel kan de huisarts je doorverwijzen naar een bekkenbodemfysiotherapeut. Deze pagina beschrijft, ze stelt geen diagnose.
Meer lezen over de bekkenbodem
De rol tijdens een orgasme staat in het geheel op de pagina over de seksuele responscyclus. De anatomie is helder samengevat in StatPearls, en over trainen en klachten is Thuisarts.nl een betrouwbaar startpunt.
Bronnen
- Anatomy, Abdomen and Pelvis: Pelvic Floor. StatPearls, NCBI Bookshelf. Levert de samenstelling (levator ani en coccygeus) en de functies: dragen, continentie, plassen en poepen, bijdrage aan de seksuele functie, en de gevolgen van disfunctie zoals incontinentie, verzakking en chronische bekkenpijn.
- Women with greater pelvic floor muscle strength have better sexual function. Martinez, Ferreira, Castro & Gomide, Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, 2014. Levert het verband tussen sterkere bekkenbodemspieren en hogere scores op opwinding en orgasme.
- Oefeningen voor de bekkenbodemspieren. Thuisarts.nl, NHG. Levert dat je de bekkenbodem kunt trainen en dat urineverlies bij inspanning daarmee vaak afneemt.
Verwante begrippen
- Begrippenlijst. De bekkenbodem raakt aan meerdere begrippen in deze lijst rond gezondheid en respons.
- Seksuele responscyclus. De cyclus waarvan het orgasme, met de ritmische samentrekking van de bekkenbodem, de vierde fase is.
- Vaginisme. Waar een te gespannen bekkenbodem pijn en afsluiting veroorzaakt in plaats van te weinig kracht.
Veelgestelde vragen
Wat mensen nog vragen over de bekkenbodem.
Wat is de bekkenbodem?
De bekkenbodem is de laag spieren onder in het bekken die de blaas, de baarmoeder en de darm draagt en de openingen naar buiten omsluit. Hij bestaat vooral uit de levator ani en de coccygeus. Naast dragen regelt hij de continentie en speelt hij mee bij pijn en bij het orgasme.
Wat heeft de bekkenbodem met een orgasme te maken?
Tijdens een orgasme trekt de bekkenbodem in een ritmische reeks samen; dat is de fysieke kant van de laatste fase van de seksuele responscyclus. Onderzoek laat zien dat vrouwen met sterkere bekkenbodemspieren gemiddeld hoger scoren op opwinding en orgasme. Kracht en gevoel hangen hier samen, al lost oefenen niet elk probleem op.
Kan de bekkenbodem te gespannen zijn?
Ja. Een bekkenbodem kan te zwak zijn, wat urineverlies en verzakking geeft, maar ook te gespannen, wat juist pijn geeft. Een te hoge spanning speelt een rol bij pijn tijdens seks en bij vaginisme. Meer kracht trainen is dan niet het antwoord; leren ontspannen wel. Daarom is het verschil zo belangrijk.
Bij wie kun je terecht met vragen over de bekkenbodem?
Voor klachten als urineverlies, een drukkend gevoel of pijn bij seks ga je naar de huisarts, die kan doorverwijzen naar een bekkenbodemfysiotherapeut. Ik ben Victor, gigolo met een achtergrond als psychotherapeut; een diagnose stel ik niet. Wil je het hebben over hoe spanning en ontspanning meespelen bij intimiteit, dan kun je me bereiken via het contactformulier of eerst gratis chatten.
Meer weten
Nog vragen over de bekkenbodem?
Voor medische vragen ben je bij de huisarts of een bekkenbodemfysiotherapeut aan het juiste adres. Wil je het hebben over hoe ontspanning en intimiteit samengaan? Ik ben Victor. Stuur me gerust een bericht, ik app je op je gemak terug.