Masturbatie

Wat is masturbatie?

Masturbatie (Engels: masturbation) is jezelf seksueel bevredigen door je eigen lichaam aan te raken, met de hand of met een hulpmiddel. Het Nederlandse woord ervoor is zelfbevrediging. Buiten BDSM is masturbatie de meest voorkomende vorm van seks in Nederland. Binnen BDSM verandert de handeling niet maar de zeggenschap wel: masturbatie wordt er verboden, opgedragen of onder toezicht uitgevoerd.

Hoe masturbatie er in de praktijk uitziet

Alleen, met de hand, en vaker dan mensen van elkaar vermoeden.

In de Monitor Seksuele Gezondheid 2023 van Rutgers, ingevuld door 15.494 mensen van 18 tot en met 80 jaar, had 78 procent in het afgelopen halfjaar gemasturbeerd. Seks met een partner haalde in diezelfde zes maanden 71 procent. Minstens wekelijks masturbeert 51 procent van de mannen tegen 17 procent van de vrouwen. Vanaf 55 jaar loopt het terug, maar minder hard dan seks met een ander: bij de 70-plussers 59 tegen 43 procent.

In BDSM wordt van die alledaagse handeling een afspraak. Een gangbaar geval: iemand mag drie dagen niet klaarkomen, meldt elke avond in één zin dat het gelukt is, en krijgt op de vierde avond toestemming. Op commando, met een tijd eraan. De beweging is dezelfde als altijd. Wat eraan toegevoegd is, is een ander die erover gaat.

Waar het woord masturbatie vandaan komt

Uit het Latijn, en het Nederlands nam het over als een aanklacht.

Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands tekent het zelfstandig naamwoord voor het eerst op in 1832, bij Weiland, en omschrijft het daar als “de zelfbevlekking”. Het werkwoord masturberen volgt in 1847 bij Kramers. Beide zijn ontleend aan het Latijnse masturbāri, waarvan de herkomst onduidelijk blijft; de meest genoemde verklaring is een oude samenstelling van mās ‘man’ en turbāre ‘opwinding veroorzaken’.

Die eerste Nederlandse vertaling is het opmerkelijkste stuk van de geschiedenis. Zelfbevlekking is geen beschrijving maar een oordeel: er is iets schoons, en jij maakt er een vlek op. Anderhalve eeuw later zegt het Nederlands Huisartsen Genootschap over dezelfde handeling op Thuisarts: “Seks met jezelf is normaal. Ook als je een relatie hebt.” Tussen die twee zinnen zit de verschuiving die van masturbatie een onderwerp maakte in plaats van een biecht.

Waarom mensen masturbatie uit handen geven

Omdat je alleen iets kunt weggeven dat helemaal van jou is.

Masturbatie is de laatste plek waar niemand iets over te zeggen heeft: geen partner, geen agenda, geen onderhandeling. Precies daarom werkt hij zo goed als inzet. Zodra een ander bepaalt wanneer het mag, verandert een routineuze handeling in iets waar je de hele dag aan denkt.

• Voor wie de zeggenschap afstaat levert masturbatie onder toestemming spanning op zonder dat er iets zwaars aan te pas komt. Er hoeft niets geslagen of vastgebonden te worden; er hoeft alleen niets te gebeuren.
• Voor wie de zeggenschap krijgt is masturbatie de goedkoopste vorm van macht die er is: één bericht, en de rest van de dag doet het werk vanzelf.
• Voor twee mensen samen is het vaak de eerste stap in BDSM die op afstand kan, zonder kamer, gereedschap of afgesproken avond.

Los daarvan vat het Nederlands Huisartsen Genootschap het nut kort samen: “Door seks met jezelf leer je je eigen lichaam beter kennen. Dan kun je vaak ook meer genieten van seks.”

Masturbatie lost geen verschil in zin op. Fischer en collega’s zagen in de Britse Natsal-onderzoeken dat masturbatie juist invalt wanneer seks met z’n tweeën stroef loopt. Als vervanging werkt het; als reparatie niet.

Hoe mensen masturbatie in een afspraak regelen

Vrijwel altijd op één van drie manieren, en meestal per bericht.

1. Verbod. Masturbatie mag een afgesproken periode niet. Dit ligt het dichtst tegen kuisheid aan en werkt ook zonder enig apparaat, puur als afspraak.
2. Opdracht. Masturbatie moet juist wél, op een gezegd moment, soms met een aantal of een tijd eraan. Het onvrijwillige zit dan in de verplichting, niet in de onthouding.
3. Toezicht. Masturbatie gebeurt in het bijzijn van de ander, live of via een verbinding. Hier zit de overlap met exhibitionisme, en hier gaan mensen het snelst over hun grens heen.

Zorgvuldig of slordig zit niet in de zwaarte maar in de looptijd. Wie een verbod afspreekt zonder einddatum, spreekt niets af. Bij de zorgvuldige versie ligt vooraf vast hoe lang het duurt en wie het mag afbreken. Dat laatste is altijd degene die het ondergaat.

Misverstanden over masturbatie

“Wie masturbeert, komt in de relatie iets tekort.” Niet automatisch, maar het verband bestaat. In de Britse Natsal-onderzoeken meldden mensen die de afgelopen maand masturbeerden vaker dat ze vaker seks zouden willen, dat hun behoefte niet gelijk loopt met die van hun partner, of dat er seksuele klachten spelen. Masturbatie is dan een vervanging, voor mannen én vrouwen, waarmee de onderzoekers het oudere model verwierpen waarin masturbatie bij vrouwen aanvullend en bij mannen compenserend zou zijn.

“Te vaak masturberen is schadelijk.” Dat idee is een erfenis, geen bevinding. Het woordenboek van 1832 noemde het zelfbevlekking en de negentiende-eeuwse geneeskunde bouwde daar ziektebeelden omheen. Het huidige standpunt van de huisartsen op Thuisarts is dat seks met jezelf normaal is, ook binnen een relatie.

“Masturbatie in BDSM draait om vernedering.” Meestal niet. Vernedering kan een laag zijn, maar de kern is toestemming: iets wat altijd van jou was ligt tijdelijk bij een ander, en dat kan volstrekt liefdevol zijn.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, vijfentwintig jaar in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Masturbatie is het onderwerp waar vrouwen het minst makkelijk over beginnen, en waar de meeste vragen over komen zodra het eenmaal op tafel ligt.

Het gaat zelden over techniek, maar over toestemming van jezelf. Vrouwen die met een uitgesproken fantasie bij me komen, blijken die thuis nooit te hebben afgemaakt omdat ze zichzelf halverwege terugfluiten. Zegt iemand anders dat het mag, dan valt dat weg.

En de kant die niemand vooraf bedenkt: een verbod van drie dagen doet meer dan een avond spelen, omdat het niet ophoudt zodra je de deur uit bent.

Wat je zelf kunt doen

• Zet er een einddatum op voor je masturbatie een periode verbiedt. Zonder einde is het geen afspraak maar een stemming, en die sluit je niet af.
• Spreek af hoe je meldt dat het gelukt of misgelukt is. Dat dagelijkse berichtje is het halve spel.
• Houd het stopwoord ook hier geldig, ook al raakt niemand elkaar aan. Wie masturbatie op commando doet en er middenin uit wil, moet dat kunnen.
• Begin pas met toezicht als het verbod goed ging. Bekeken worden gaat over een hogere drempel dan wachten.

Meer lezen over masturbatie

Binnen deze begrippenlijst ligt kuisheid er het dichtst tegenaan: masturbatie die langdurig niet mag, met iemand anders aan de sleutel. Op de blog gaat orgasmecontrole over wie er beslist.

Daarbuiten is de Monitor Seksuele Gezondheid 2023 vrij te downloaden en het beste Nederlandse cijfermateriaal dat er is; hoofdstuk 2 gaat over solo- en partnerseks. Seks met jezelf op Thuisarts is de nuchtere gezondheidskant, geschreven door de huisartsenvereniging zelf.

Waar dit op deze site past

Wil je uitproberen hoe het voelt als een ander bepaalt wanneer je mag klaarkomen, zonder dat daar een hele relatie aan hangt, dan past dat binnen een BDSM-date. Op die pagina staat hoe we vooraf vastleggen wat wel en niet mag.

Bronnen

• Monitor Seksuele Gezondheid 2023. Hanneke de Graaf, Yolin Kraan, Anne Oldenhof en Fayaaz Joemmanbaks, Rutgers, 2024. Het landelijke bevolkingsonderzoek naar seksuele gezondheid, onderdeel van de Leefstijlmonitor, met een steekproef die het CBS samenstelde, woog en veldwerkte, gefinancierd door het ministerie van VWS. Daarmee de enige gezaghebbende bron voor hoe vaak Nederlanders masturberen. Levert dat 78 procent van de 15.494 deelnemers van 18 tot en met 80 jaar in de afgelopen zes maanden masturbeerde tegenover 71 procent die seks met een partner had, dat 96 procent van de mannen en 85 procent van de vrouwen het ooit deed, dat 51 procent van de mannen en 17 procent van de vrouwen het minstens wekelijks doet, en dat masturberen vanaf 55 jaar afneemt maar minder sterk dan seks met een partner (59 tegen 43 procent bij de 70-plussers).
• Trends in Masturbation Prevalence and Associated Factors: Findings from the British National Surveys of Sexual Attitudes and Lifestyles. Fischer, Kozák, Graham, Clifton, Mercer & Mitchell, The Journal of Sex Research 63(4), 498–509, 2026 (DOI 10.1080/00224499.2025.2555053). Twee landelijke kanssteekproeven van de Britse bevolking: 11.161 mensen van 16 tot 44 jaar in 1999–2001 en 15.162 mensen van 16 tot 74 jaar in 2010–12. Levert de stijging van masturbatie in de afgelopen maand van 37,0 naar 40,3 procent bij vrouwen en van 73,4 naar 77,5 procent bij mannen, het gegeven dat wie masturbeerde vaker meldde vaker seks te willen, een van de partner afwijkende behoefte te hebben of seksuele klachten te kennen, en de conclusie dat masturbatie bij zowel vrouwen als mannen invalt als vervanging wanneer seks met z’n tweeën stroef loopt.
• masturbatie. Etymologiebank, gehost door het Instituut voor de Nederlandse Taal, met het lemma uit het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (Philippa e.a., 2003–2009). Levert de eerste Nederlandse optekening van masturbatie als “de zelfbevlekking” bij Weiland in 1832, het werkwoord masturberen bij Kramers in 1847, de ontlening aan het Latijnse masturbāri met onduidelijke etymologie, en de drie voorgestelde verklaringen: mās ‘man’ plus turbāre ‘opwinding veroorzaken’, manibus ‘met de handen’ plus turbāre, en een verbastering van man-stuprāre uit manus ‘hand’ en stuprāre ‘onteren, verkrachten’.
• Seks met jezelf. Thuisarts.nl, Nederlands Huisartsen Genootschap. De publieksvoorlichting van de Nederlandse huisartsenvereniging en daarmee het geldende medische standpunt in Nederland. Levert de zinnen “Seks met jezelf is normaal. Ook als je een relatie hebt.” en “Door seks met jezelf leer je je eigen lichaam beter kennen. Dan kun je vaak ook meer genieten van seks.”, plus de synoniemen masturberen en zelfbevrediging.

Verwante begrippen

Masturbatie is in BDSM zelden een doel op zich; het is het ding waar de afspraken over gaan.

• Kuisheid. Masturbatie die langdurig niet mag, en de bredere afspraak waar dat onder valt.
• Edging. De techniek van telkens stoppen vlak voor het orgasme, meestal solo begonnen.
• Forced orgasm. De tegenovergestelde beweging: doorgaan waar iemand zelf zou stoppen.
• Magic wand. Het gereedschap dat bij zowel uitstel als doordouwen het vaakst wordt gebruikt.
• Seksuele handelingen. Het rijtje waar masturbatie de cijfers van aanvoert en de definities van buiten valt.
• Exhibitionisme. Waar masturbatie onder toezicht in overloopt zodra er iemand kijkt.
• Orgasmecontrole. De afspraak die masturbatie uit je eigen handen haalt. Orgasmeontzegging en melken hebben elk een eigen pagina.
• Aftrekken. Dezelfde beweging bij iemand anders, met de cijfers over hoe gewoon dat is.