Korset

Wat is een korset?

Korset (Engels: corset) is een stevig lijfje met baleinen dat met een veter strak om het bovenlijf wordt gegord. Het Algemeen Nederlands Woordenboek noemt er twee redenen voor: esthetisch, om taille en boezem te accentueren, of medisch, om rug of buikwand te steunen. Het Nederlandse woord dekt dus allebei. Het is het korset, meervoud korsetten.

Waar het woord korset vandaan komt

Uit het Frans, en het verdrong een ouder Nederlands woord dat daarna iets heel anders ging betekenen.

Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands zet de vindplaatsen op een rij: corsetje “nieuw modisch juffers borstrokje” in 1717, corchetten, die buigzaam om het lyf spannen in 1773, en pas in 1843 bij Ten Kate een “staal’ korset”. Het woord komt van Frans corset, een verkleinvorm van Oudfrans cors, bovenlijf.

Nu het aardige. In de achttiende eeuw heette het stijve, ingesnoerde ding keurslijf, en een korsjet was juist het soepele alternatief. Toen dat keurslijf in de Franse tijd uit de mode raakte, werd corset opnieuw uit het Frans gehaald voor een los rijglijfje. Dat werd binnen een paar decennia weer net zo stijf. Ondertussen ging keurslijf zijn eigen weg: vanaf 1826 lees je over een taal die “in geen Latijnsch keurslijf geklemd” is, en sinds 1840 staat het woord in het woordenboek als belemmering. Wie vandaag over een keurslijf klaagt, heeft het over regels.

Waarom mensen een korset dragen

Omdat het je houding overneemt en daar geen instructie voor nodig heeft. Je zit rechtop omdat er niets anders kan, je ademt hoger, en je merkt het bij elke beweging opnieuw. Voor wie het draagt zit de aantrekkingskracht in dat continue geheugensteuntje. Voor de ander is het de zichtbare verandering: een romp die stil is, en een silhouet dat niet van jou is.

Een korset dwingt niets af. Je kunt eruit, je kunt de veter zelf pakken, en het doet niets met iemand die er niets bij voelt.

Waar je op let bij een korset

Niet alleen je adem. Ook je heup.

Ryan Coffey en Vikas Gupta beschrijven in het StatPearls-hoofdstuk over meralgia paresthetica dat de nervus cutaneus femoris lateralis bekneld raakt door uitwendige druk van strakke gordels, riemen of beknellende kleding, daar waar hij onder het lieskanaal door het bovenbeen in gaat. Wat je dan voelt is brandende pijn, tintelingen en een doof gevoel aan de buitenkant van het bovenbeen, meestal eenzijdig. De behandeling begint met het advies om strak zittende kleding te laten staan, en ongeveer 85 procent herstelt vanzelf.

Praktisch: begint een bovenbeen te tintelen, dan gaat de veter los. De longcijfers staan op de pagina over het corset.

Waar dit op deze site past

Een korset is kleding, geen bondage, en het valt onder wat ik met plezier meemaak in plaats van onder wat ik meebreng. Wil je weten hoe zo’n avond eruitziet als je er zelf een aan wilt, dan legt de pagina over de BDSM-date uit hoe we dat vooraf doornemen.

Bronnen

• korset. Algemeen Nederlands Woordenboek, Instituut voor de Nederlandse Taal. Levert het geslacht (het korset, meervoud korsetten, verkleinvorm korsetje), de synoniemen keurslijf en rijglijf (verouderend), de niet-officiële variant corset, het semagram met de constructie (stevig lijfje met baleinen, veter of lint aan de achterkant of soms de voorkant) en de twee functies: om esthetische redenen, zoals het accentueren van taille en boezem, of om medische redenen, zoals het ondersteunen van rug of buikwand. Levert ook de samenstelling sm-korset.
• korset. Etymologiebank, gehost door het Instituut voor de Nederlandse Taal, met het lemma uit het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (Philippa e.a., 2003-2009). Levert de ontlening aan Frans corset als verkleinwoord van Oudfrans cors “bovenlijf”, de vindplaatsen corsetje (1717), corchetten, die buigzaam om het lyf spannen (1773) en “staal’ korset” bij Ten Kate (1843), en de geschiedenis waarin het stijve keurslijf van de achttiende eeuw in de Franse tijd in onbruik raakte waarna corset opnieuw werd ontleend voor een soepel rijglijfje dat al snel weer stijf werd. Het lemma keurslijf levert de figuurlijke betekenis “geheel van belemmerende bepalingen” met de vindplaats uit 1826 en de datering 1840, en het lemma rijglijf de Limburgse vorm rulf en de Brabantse vorm rellef.
• Meralgia Paresthetica. Ryan Coffey & Vikas Gupta, StatPearls Publishing, bijgewerkt 1 mei 2023 (NBK557735). Klinische monografie over beknelling van de nervus cutaneus femoris lateralis. Levert het mechanisme (uitwendige druk van strakke gordels, riemen of beknellende kleding op de zenuw waar die onder het lieskanaal doorgaat), het klachtenbeeld van brandende pijn, tintelingen en verminderd gevoel aan het bovenste deel van het bovenbeen, meestal eenzijdig, het advies om strak zittende kleding te vermijden als eerste behandeling, en het herstelcijfer van ongeveer 85 procent bij afwachtend beleid.

Verwante begrippen

• Corset. Dezelfde kast, de Engelse spelling, en de pagina waar de longcijfers en het verschil tussen underbust en overbust staan.
• Fetisj. Waarom een materiaal of een pasvorm iets aanzet dat er zonder dat voorwerp niet is.
• Bondage. De vergelijking die mensen meteen maken, en het verschil: uit een korset kom je zelf.
• Ademcontrole. De reden om een strak geregen korset niet met iets anders te stapelen dat de adem inperkt.
• Hood. Het andere kledingstuk in deze lijst waar het materiaal net zoveel doet als de pasvorm.
• Keurslijf is de oudere Nederlandse naam voor het kledingstuk, tegenwoordig vooral figuurlijk gebruikt. Tightlacing betekent het rijgen stap voor stap opvoeren, met de wespentaille als doel.