Ketting

Wat is een ketting?

Ketting (Engels: chain) is een reeks in elkaar grijpende metalen schakels, in BDSM gebruikt om iemand vast te zetten of om boeien, halsband en ophangpunt met elkaar te verbinden. Een ketting geeft niet mee en laat zich alleen per schakel korter maken. Het gewicht, de kou en het rinkelen horen bij het effect.

Waar de term vandaan komt

Van keten, waar het eeuwenlang hetzelfde woord mee was.

Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands laat zien hoe de twee uit elkaar liepen. In het Middelnederlands stond er eerst ketten: “een gulden ketten” voor een gouden ketting, opgetekend tussen 1470 en 1490. Daarna kwam de uitgang -en te vervallen voor -ing, en aan dat vormverschil werd op den duur een betekenisverschil gekoppeld. Keten raakte aan het figuurlijke gebonden, ketting aan het ijzer. De oudste vindplaats van de nieuwe vorm in de betekenis die deze pagina beschrijft dateert uit 1563 en spreekt van “groote lange ysere kettingen”.

Verder terug komt keten van het Latijnse catēna, waarschijnlijk via het Romaans; daar komen ook het Franse chaîne en het Duitse Kette vandaan.

Waarom staal anders werkt dan touw

Omdat een ketting niet onderhandelt.

Touw rekt een paar millimeter. Leer geeft mee, en een boei met een gesp stel je bij tot hij precies goed zit. Een ketting doet niets daarvan: je kunt hem alleen inkorten met een hele schakel tegelijk, dus de afstand tussen twee polsen valt nooit precies uit zoals je wilde, maar één stap ruimer of één stap krapper. Metaal voert warmte sneller af dan touw of leer en voelt daardoor kouder aan dan de kamer waarin het ligt.

Ook hoorbaar. Een ketting die verschuift verraadt elke beweging, en dat maakt stilliggen tot iets wat je zelf meeluistert.

Diezelfde bouw is ook waar het misgaat: overal waar twee schakels op elkaar sluiten kan huid ertussen komen. Leg een ketting daarom nooit direct om een pols of een hals. Koppel hem aan een boei of een halsband die de druk verdeelt.

Wat langdurig metaal tegen de huid doet

Nikkel is het echte materiaalprobleem.

De Europese wetgever legde dat in 1994 vast in Richtlijn 94/27/EG, met de overweging dat nikkel in voorwerpen die in direct en langdurig contact met de huid komen overgevoeligheid kan veroorzaken en allergische reacties tot gevolg kan hebben. De richtlijn noemt daarbij letterlijk “halskettingen, armbanden en kettingen”. De grens ligt op 0,5 microgram nikkel per vierkante centimeter per week, en bij een gecoat voorwerp moet die grens twee jaar normaal gebruik standhouden.

Die regel geldt voor sieraden en kledingsluitingen, niet voor de meterprijs uit de bouwmarkt: aan bouwketting is niets beloofd. Wie slecht tegen nikkel kan, kiest roestvast staal of houdt stof tussen metaal en huid.

Waar dit op deze site past

Kettingen en stalen boeien horen bij wat ik meeneem. Wat er die avond aan vast komt, spreken we van tevoren door; op de pagina over de BDSM-date staat hoe dat gesprek loopt.

Bronnen

• ketting. Etymologiebank, gehost door het Instituut voor de Nederlandse Taal, met het lemma uit het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (Philippa e.a., 2003-2009) en dat uit Van Wijks bewerking van Francks Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal (1912/1936). Levert de Middelnederlandse vorm ketten, de vindplaats “een gulden ketten” uit 1470-1490, de suffixvervanging van -en door -ing waaraan op den duur een betekenisonderscheid werd gekoppeld, de vindplaats “groote lange ysere kettingen” uit 1563, en de herleiding van keten tot het Latijnse catēna, waarschijnlijk via het Romaans, met het Franse chaîne en het Duitse Kette uit dezelfde bron.
• Richtlijn 94/27/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 1994. Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 188, 22 juli 1994. Levert de overweging dat nikkel in voorwerpen die in direct en langdurig contact met de huid komen overgevoeligheid en allergische reacties kan veroorzaken, de opsomming waarin “halskettingen, armbanden en kettingen” met zoveel woorden staan, de grenswaarde van 0,5 µg/cm² per week, en de eis dat een coating die grens minstens twee jaar bij normaal gebruik moet halen.

Verwante begrippen

• Bondage. De praktijk waar een ketting materiaal van is, met de afspraken die erbij horen.
• Boeien. De manchetten die de druk verdelen op de plek waar de ketting zelf niet hoort.
• Polsboeien. De manchetten waar een ketting het vaakst tussen hangt.
• Karabijnhaak. Wat een ketting aan een boei of een vast punt koppelt, en wat de kilonewtons erop betekenen.
• D-ring. Het oog waar de ketting of de haak in aangrijpt.
• Kettingzweep. Dezelfde schakels, maar dan als slaggereedschap in plaats van als beperking.
• Halsband. De band waar een ketting aan vast mag, op de plek waar je er nooit gewicht aan hangt.
• Kooi. Het andere stuk metaal dat je in een speelruimte tegenkomt, en dat niets vasthoudt maar alles afsluit. Kruis en musketonhaak hebben inmiddels allebei een eigen ingang.