Responsief verlangen

Wat is responsief verlangen?

Responsief verlangen (Engels: responsive desire) is zin in seks die pas ontstaat nadat de opwinding op gang is gekomen, niet ervoor. Je voelt vooraf geen zin, maar begint bijvoorbeeld vanuit nabijheid of aanraking, en het verlangen komt onderweg. Het is de tegenhanger van spontaan verlangen, dat uit zichzelf opkomt. Het idee komt van de seksuologe Rosemary Basson.

Hoe responsief verlangen er in de praktijk uitziet

Het herken je vaak pas als je het uitgelegd krijgt. Neem een vrouw die denkt dat ze “geen libido” heeft, omdat de zin nooit spontaan opkomt terwijl ze de afwas doet of naar het plafond ligt te staren. Begint haar partner rustig met aanraking, zonder dat er iets moet, dan merkt ze dat de zin er halverwege ineens wel is. Dat is responsief verlangen: de zin was er niet vooraf, maar kwam nadat de opwinding op gang was. In het model van Rosemary Basson is dat geen uitzondering maar een van de normale routes naar seks.

Waar het idee vandaan komt

Lang gold één volgorde als de juiste: eerst zin, dan opwinding, dan orgasme. Rosemary Basson zette daar rond de eeuwwisseling een ander model naast, getekend als een cirkel in plaats van een rechte lijn. Iemand kan aan seks beginnen vanuit iets anders dan verlangen, bijvoorbeeld emotionele nabijheid of de wens dicht bij een partner te zijn, waarna opwinding ontstaat en het verlangen dáárop volgt. Verlangen en opwinding voeden elkaar dan over en weer. Wat in het oude, rechte model als een tekort werd gelezen, “waar blijft de zin”, is in Bassons model gewoon een tweede, even geldige route.

Waarom het uitmaakt dit te weten

De grootste winst is een opluchting. Wie denkt dat er iets mis is omdat de zin niet vanzelf komt, ontdekt dat de zin een andere ingang heeft, geen kapotte knop. Voor jou betekent dat je jezelf niet meer afrekent op iets wat nooit het probleem was. Voor een stel haalt het de angel uit een veelvoorkomend misverstand: de partner met meer spontane zin leest “geen initiatief” niet langer als afwijzing, maar begrijpt dat de ander een aanloopje nodig heeft. De sekseducator Emily Nagoski maakte dit inzicht breed bekend met haar boek Come As You Are, waarin ze responsief verlangen beschrijft als een stijl van verlangen die vaker bij vrouwen voorkomt dan bij mannen. Wat het niet is: een schakelaar die je op commando omzet. Responsief verlangen heeft nog steeds een goede context nodig, tijd, veiligheid en aandacht, en blijft de zin structureel weg en heb je er last van, dan is dat iets om met je huisarts of een seksuoloog te bespreken.

Wat responsief verlangen niet is

“Geen zin vooraf betekent een laag libido.” Nee. Responsief verlangen zegt iets over de volgorde, niet over de hoeveelheid. De zin komt, alleen later.

“Dan moet je jezelf dus maar dwingen.” Ook niet. Het gaat om bereidheid en een prikkel die voor jou klopt, niet om jezelf ergens doorheen slepen. Zonder bereidheid komt er niets.

“Alleen vrouwen hebben responsief verlangen.” Het wordt vaker bij vrouwen beschreven, maar mannen kennen het net zo goed. De stijl hangt niet vast aan een geslacht.

Wat ik er zelf van zie

De zin die ik het vaakst hoor is een variant op: ik ben bang dat ik er niet echt zin in heb, want vooraf voel ik niets. Met mijn achtergrond als psychotherapeut herken ik daar bijna altijd responsief verlangen in, geen probleem. Zodra de druk eraf is en er tijd is om rustig op gang te komen, blijkt de zin er wel degelijk te zijn, alleen niet op de plek waar ze hem zochten: aan het begin. Ik ben geen arts en ga niet over je gezondheid. Maar de ruimte om zonder prestatiedruk te beginnen en te kijken of de zin onderweg komt, hoort bij hoe ik werk.

Wat je hiermee kunt

• Reken jezelf niet af op het ontbreken van zin vooraf. Begin desnoods vanuit nabijheid of aanraking en kijk of het verlangen onderweg opkomt, in plaats van te wachten tot de zin er vanzelf is.
• Blijft de zin structureel weg en heb je er echt last van, bespreek het dan met je huisarts of een seksuoloog. Responsief verlangen is een normale variant, maar aanhoudende klachten verdienen een professional.
• Zorg voor een context die voor jou klopt: tijd, veiligheid en geen prestatiedruk. Responsief verlangen leunt op de omstandigheden, niet op wilskracht.
• Vertel een partner dat jouw zin een aanloopje nodig heeft. Dan wordt het uitblijven van spontaan initiatief niet gelezen als afwijzing.

Verder lezen

• Seksuele responscyclus plaatst responsief verlangen in het grotere geheel van de fasen van opwinding.
• Libido gaat over de sterkte van de zin, waar responsief verlangen over de volgorde ervan gaat.
• Emily Nagoski, Come As You Are (2015), is het toegankelijkste boek over responsief tegenover spontaan verlangen.

Waar dit op mijn site past

Weet je niet of de zin komt, dan is dat precies waar ik ruimte voor maak. Geen klok, geen prestatie, wel de tijd om rustig op gang te komen en te merken of het verlangen onderweg opkomt. Hoe zo’n afspraak begint, staat op de pagina over intiem samenzijn. Eerst even praten mag altijd, en dat verplicht tot niets.

Bronnen

• Human Sex-Response Cycles. Rosemary Basson, Journal of Sex & Marital Therapy 27(1), 33-43, 2001. Levert het cirkelmodel waarin verlangen kan volgen op opwinding en beide elkaar over en weer voeden, in plaats van de vaste volgorde verlangen-opwinding-orgasme.
• The Female Sexual Response: A Different Model. Rosemary Basson, Journal of Sex & Marital Therapy 26(1), 51-65, 2000. Levert de introductie van de responsieve component van verlangen als een normale variant, bedoeld om te voorkomen dat een andere volgorde als stoornis wordt gelezen.
• Emily Nagoski, Come As You Are. Simon & Schuster, 2015. Levert de brede popularisering van responsief tegenover spontaan verlangen als twee stijlen, en de vaststelling dat de responsieve stijl vaker bij vrouwen wordt beschreven dan bij mannen.

Verwante begrippen

Responsief verlangen is een begrip binnen de seksuele responscyclus: de route waarin de zin pas na de opwinding komt.

• Seksuele responscyclus. Het grotere model waarvan responsief verlangen een van de routes is.
• Libido. De sterkte van de zin, waar responsief verlangen over de volgorde gaat.
• Edging. Het bewust oprekken van de opwinding, de fase waarop responsief verlangen leunt.
• Tantra. De traditie waarin traag op gang komen het uitgangspunt is, precies wat responsief verlangen vraagt.