Relatie-escalator

Wat is de relatie-escalator?

De relatie-escalator (Engels: relationship escalator) is het standaardpad dat een liefdesrelatie volgens de sociale norm hoort te volgen: elkaar leren kennen, verkering, exclusiviteit, samenwonen, trouwen en dat levenslang volhouden. Elke trede telt als vooruitgang omhoog, en eraf stappen als falen. De journalist Amy Gahran bedacht de term om die vanzelfsprekendheid zichtbaar te maken.

Hoe de relatie-escalator er in de praktijk uitziet

Je merkt de escalator meestal pas als je ergens niet meebeweegt. Neem een stel dat na drie jaar gelukkig is, maar niet wil trouwen en niet wil samenwonen. Voor henzelf klopt het, maar de omgeving leest het als “niet serieus” en vraagt wanneer de volgende stap komt. Dat is de escalator aan het werk: niet als dwang, maar als aanname. Peter McGraw, hoogleraar aan de Leeds School of Business in Colorado en auteur van Solo, beschrijft het pad als een vaste reeks: iemand aantrekkelijk vinden, daten, intiem worden, verliefd worden, andere romantische contacten stopzetten, samenwonen, trouwen en levenslang samenblijven. Wie ervan afwijkt, schrijft hij, verliest sociale erkenning en soms juridische voordelen, ook als de eigen relatie beter voelt.

Waar de term vandaan komt

De relatie-escalator is geen oud begrip maar een recente naam voor een oud patroon. Amy Gahran ondervroeg voor haar boek meer dan 1.500 mensen met ongewone relaties, en gaf het onzichtbare script een naam. Ze omschrijft de escalator als “the bundle of socially acceptable traditions for intimate relationships: monogamy, living together, sharing a sexual and romantic connection, always prioritizing one’s spouse above almost every other adult, and permanence”. Het beeld van een roltrap zit in de kern: je stapt erop, en de trap draagt je vanzelf omhoog langs treden die als vast en als de enige juiste volgorde gelden. Door dat pakket een naam te geven, wordt het bespreekbaar, en daarmee een keuze in plaats van een automatisme.

Waarom mensen op de escalator stappen, en waarom eraf

De aantrekkingskracht van de escalator is echt. Het pad geeft een kant-en-klaar script, sociale erkenning, en praktische voordelen: samen een huis, wettelijke bescherming, een verhaal dat iedereen begrijpt. Voor jou haalt de vaste volgorde het giswerk eruit, want je weet wat de volgende stap heet. Wie eraf stapt, kiest juist het omgekeerde: zelf bepalen welke onderdelen je wel en niet wilt. Voor de een is dat geen kinderen, voor de ander apart blijven wonen of geen exclusiviteit. Volgens Gahran past het traditionele pad veel mensen prima, maar is het “just not the only game in town”. Wat de escalator niet is: een wet. Het benoemen ervan is geen oordeel. Wie het pad wil, mag het lopen, en wie het niet wil, hoeft niet te bewijzen dat de eigen relatie toch “echt” is.

Wat de relatie-escalator niet is

“De relatie-escalator is iets slechts waar je vanaf hoort te stappen.” Nee. Gahran zegt niet dat het pad deugt of niet deugt, alleen dat het een standaard is en geen natuurwet. Voor veel mensen past het uitstekend.

“Eraf stappen betekent geen commitment.” Vaak het tegendeel. Wie de vaste treden loslaat, moet juist explicieter afspreken wat wel en niet geldt, omdat er minder vanzelf spreekt.

“Het gaat alleen over polyamorie.” Niet alleen. Een monogaam stel dat besluit niet te trouwen of niet samen te wonen, stapt net zo goed van de escalator, zonder een tweede partner in zicht.

Wat ik er zelf van zie

In mijn werk kom ik allebei de kanten tegen. Vrouwen die hoog op de escalator staan, jaren getrouwd, en toch iets missen wat in dat script niet past. En vrouwen die het gevoel hebben gefaald te hebben omdat hun relatie nooit “omhoog” ging, terwijl er niets mis was behalve de meetlat. Met mijn achtergrond als psychotherapeut merk ik dat het benoemen van de escalator vaak lucht geeft: het maakt van een vaag gevoel van tekortschieten een keuze die je bewust mag maken. Ik ben geen relatietherapeut en ga niet over jullie relatie. Maar de ruimte om iets te willen wat buiten het standaardpad valt, zonder je daarvoor te hoeven verantwoorden, is precies waar ik mee werk.

Wat je hiermee kunt

• Merk op waar je “de volgende stap” als vanzelfsprekend aanneemt, en vraag je af of je die stap zelf wilt of alleen omdat hij op de trap staat.
• Bespreek de onderdelen los van elkaar. Exclusiviteit, samenwonen, trouwen en kinderen hoeven niet als één pakket te komen; kies per onderdeel wat bij jullie past.
• Reken jezelf niet af als je relatie niet “omhoog” gaat. Stilstaan op een trede is geen mislukking, alleen een afwijking van een script dat je niet zelf hebt geschreven.
• Ga na of je partner hetzelfde bedoelt met een stap voordat je hem zet, want dezelfde trede kan voor de een verbintenis en voor de ander gewoon gemak betekenen.

Verder lezen

• Relatieanarchie is de vorm die de relatie-escalator het scherpst afwijst, met het manifest erbij.
• Ethische non-monogamie verzamelt de vormen waarin mensen de escalator anders invullen.
• Amy Gahran, Stepping Off the Relationship Escalator (2017), is het boek dat de term muntte, gebaseerd op ruim 1.500 verhalen.

Waar dit op mijn site past

Sta je hoog op de escalator en wil je iets voor jezelf wat daar niet in past, dan is dat geen verraad aan wat je hebt. Bij mij kun je een ontmoeting anders invullen dan het standaardscript voorschrijft, discreet en zonder dat je iets hoeft uit te leggen. Hoe dat werkt lees je bij mijn diensten. Eerst even sparren mag altijd, en dat verplicht tot niets.

Bronnen

• Why Step Off the Relationship Escalator?. Amy Gahran, auteur van Stepping Off the Relationship Escalator. Levert haar definitie van de relatie-escalator als “the bundle of socially acceptable traditions for intimate relationships: monogamy, living together, sharing a sexual and romantic connection, always prioritizing one’s spouse above almost every other adult, and permanence”, en de vaststelling dat het pad veel mensen past maar “just not the only game in town” is.
• Amy Gahran, Stepping Off the Relationship Escalator: Uncommon Love and Life. 2017 (ISBN 9780998647012). Het boek dat de term muntte, gebaseerd op een onderzoek onder ruim 1.500 mensen met ongewone relaties. Levert de herkomst van het begrip en de beschrijving van de manieren waarop mensen van het standaardpad afwijken.

Verwante begrippen

De relatie-escalator is het standaardpad dat relatieanarchie als geheel weigert.

• Relatieanarchie. De vorm die de escalator het scherpst afwijst en de rangorde tussen relaties schrapt.
• Ethische non-monogamie. De paraplu waaronder mensen de escalator op eigen wijze anders invullen.
• Monogamie. Een van de kenmerken van de escalator, die je ook los ervan kunt kiezen.
• Polyamorie. Een manier om af te wijken van de exclusiviteit die de escalator voorschrijft.