Knevel

Wat is een knevel?

Knevel (Engels: gag) is het Nederlandse woord voor wat er in of over een mond gaat om praten onmogelijk te maken. Het woord is ouder dan die betekenis: een knevel was eerst een kort, dik dwarshoutje waarmee je een touw of een band strak zette. Van dat houtje komt het werkwoord knevelen, dat vastbinden betekent.

Waar het woord knevel vandaan komt

Uit de touwwereld, niet uit de slaapkamer. Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands omschrijft het zelfstandig naamwoord als een “dwarshoutje ter bevestiging of verbinding van iets anders” en daarnaast als “touw of band om iemand vast te binden”, allebei opgetekend bij Kiliaan in 1599. Het werkwoord is nog ouder: cnevelen ‘binden, toebinden’ staat al in 1408. De oorspronkelijke betekenis van het grondwoord is volgens De Vries simpelweg ‘korte dikke stok’, en dezelfde stok zit in het Duitse Knebel en het Deense knevle.

De snor kwam er los bij. Rond 1560 duikt knevel op in de betekenis ‘snor’, verkort uit knevelbaard, waarbij de naam uitgaat van de dikke snorpunt. Wie in een oud Nederlands boek een man met een stevige knevel tegenkomt, leest dus over gezichtshaar.

Van vastbinden naar afpersen

De derde tak van het woord staat in het strafrecht. In 1573 was knevelen al opgetekend in de betekenis ‘plunderen, muiten, afpersen’, en dat idee is blijven zitten: artikel 366 van het Wetboek van Strafrecht straft nog altijd de ambtenaar die vordert of ontvangt wat hij weet dat niet verschuldigd is, “als schuldig aan knevelarij”, met maximaal zes jaar. Iemand knevelen is in het Nederlands dus nooit alleen een mond dichtdoen geweest.

Waarom het woord in BDSM blijft hangen

Omdat het de hele situatie beschrijft en niet één voorwerp. Wie zegt dat iemand gekneveld is, zegt in gewoon Nederlands dat die persoon vastzit én zijn mond niet kan gebruiken, en precies die combinatie is waar het bij dit spel om draait. Het Engelse gag dekt alleen het ding in de mond.

Het woord klinkt in het Nederlands hard, want het komt uit overvalberichten en uit het strafrecht. Wie zich daar ongemakkelijk bij voelt, gebruikt gewoon mondknevel.

Wat er dan wel geregeld moet zijn

Een teken dat zonder stem werkt. Dunkley en Brotto beschrijven in Sexual Abuse dat in scènes waar een gesproken stopwoord niet mogelijk is, gebaren die rol overnemen: “stille stopwoorden” zoals in de handen klappen of met de vingers knippen, juist bedoeld voor het geval iemand gekneveld is. Zet de handen dus niet vast op een manier die dat gebaar ook nog onmogelijk maakt, of geef er een voorwerp in dat vallen kan.

Waar dit op deze site past

Vastbinden doe ik graag, licht of stevig, met echt hennep. Wat er allemaal wordt doorgenomen voordat de eerste wikkeling zit, lees je op de pagina over de BDSM-date.

Bronnen

• Knevel. Etymologiebank (Instituut voor de Nederlandse Taal), met daarin M. Philippa e.a., Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (2003–2009), J. de Vries, Nederlands Etymologisch Woordenboek (1971) en P.A.F. van Veen & N. van der Sijs (1997). Levert cnevelen ‘binden, toebinden’ in 1408, knevelen ‘plunderen, muiten, afpersen’ in 1573 en ‘de handen vastbinden of boeien’ bij Kiliaan in 1599, het zelfstandig naamwoord knevel als “dwarshoutje ter bevestiging of verbinding van iets anders” en “touw of band om iemand vast te binden” (1599), de oorspronkelijke betekenis ‘korte dikke stok’, de verwante vormen Knebel (Duits) en knevle (Deens), en de betekenis ‘snor’ vanaf circa 1560 als verkorting van knevelbaard.
• Wetboek van Strafrecht, artikel 366. Wetten.overheid.nl, geldende tekst. Levert de strafbaarstelling van knevelarij: de ambtenaar die in de uitoefening van zijn bediening vordert, ontvangt of terughoudt wat hij weet dat niet verschuldigd is, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vijfde categorie.
• The Role of Consent in the Context of BDSM. Cara R. Dunkley & Lori A. Brotto, Sexual Abuse 32(6), 657–678, 2020. Levert de vaststelling dat in scènes waarin een verbaal stopwoord niet mogelijk is gebaren die functie overnemen, en de “silent safewords” als in de handen klappen of met de vingers knippen, die dienen om het communicatieprobleem op te lossen wanneer een van de deelnemers gekneveld is.

Verwante begrippen

• Bondage. Waar het werkwoord knevelen eigenlijk over gaat: vastbinden.
• Ballgag. De bekendste vullende uitvoering, met bal en riem.
• Check-in. Het systeem waaruit het gebaar komt dat de stem vervangt zodra een knevel erin zit.
• Kaakklem. Het omgekeerde geval, waarbij de mond juist opengehouden wordt.
• Mondknevel. De samenstelling met mond ervoor, en wat er in de praktijk voor wordt gebruikt.
• Mondspreider. Het omgekeerde voorwerp onder zijn eigen naam, waaronder ook de ringgag en de spidergag vallen.
• Spreekverbod. Dezelfde stilte zonder voorwerp: verboden in plaats van onmogelijk.