Mondspreider

Wat is een mondspreider?

Een mondspreider (Engels: mouth gag of mouth spreader) is een werktuig dat de mond openhoudt in plaats van hem te vullen. Er bestaan twee bouwvormen: een ring waar de tanden achter blijven, en een schroef- of ratelspreider uit de chirurgie. Een mondspreider maakt de mond toegankelijk; stil maakt hij niemand.

Waar de mondspreider vandaan komt

Uit de operatiekamer, en het ontwerp is nauwelijks veranderd.

Het instrument is ontworpen om de mond van een patiënt open te houden tijdens een operatie, en om te voorkomen dat iemand op de beademingsslang bijt en daarmee de toevoer afsnijdt. Ook bij het verwijderen van amandelen kwam hij van pas.

Het ontwerp komt van de Britse chirurg William Fergusson (1808–1877), die het in 1876 tekende. De gegroefde bekken die tegen de tanden aan sluiten zijn er later bij gekomen, door de Britse tandarts William Robert Ackland (1863–1949). Wie vandaag een spreider met een ratel koopt, koopt dus een negentiende-eeuws chirurgisch instrument met een andere doos eromheen.

De twee bouwvormen

De ene is een maat, de andere een instelling, en dat verschil bepaalt alles.

1. De ring. Een metalen of siliconen ring achter de tanden, met een riem om het hoofd. De opening ligt vast in de maat die je koopt. Een spidergag is dezelfde ring met haakjes opzij, zodat de ring niet kan kantelen.
2. De schroef- of ratelspreider. Twee bekken die je stap voor stap uit elkaar draait. Instelbaar, en juist daarom lastiger: je kunt hem verder opendraaien dan de kaak vanzelf gaat.

Waarom mensen een mondspreider gebruiken

Om de onmogelijkheid je mond te sluiten.

Een gevulde mond is passief, een opengehouden mond is dat niet: hij blijft open ook wanneer je hem dicht wilt doen, en dat verschil is precies waar het om gaat. Wat er verder gebeurt is bijzaak, want de spreider zelf is al de scène.

Alles staat of valt met de klok. Er komt een moment waarop je kaak dit niet meer als spel ervaart maar als werk, en dat moment kondigt zich nauwelijks aan.

Waar je op let bij een mondspreider

Op de graden, want het gewricht heeft geen rem.

Bruno Bordoni en Melina Brizuela noemen het kaakgewricht in hun StatPearls-hoofdstuk over dat gewricht ginglymoarthrodiaal: het scharniert én schuift. Na ongeveer tien graden mondopening is het de ligamentum sphenomandibulare dat het voorwaarts schuiven van de kop moet afremmen. Alles wat je daarboven afdwingt, hangt aan een band en niet aan bot.

Praktisch: kies een maat of stand die je kaak zonder duwen aankan, spreek een handgebaar af voordat het instrument erin gaat, en haal hem eruit bij de eerste trilling in plaats van bij de laatste.

Waar dit op deze site past

Deze variant hoort bij het bondagedeel van een avond, mits we vooraf een tijd en een gebaar vastleggen. Hoe die voorbereiding loopt, lees je bij de BDSM-date.

Bronnen

• Anatomy, Head and Neck, Temporomandibular Joint. Bruno Bordoni & Melina Brizuela, StatPearls Publishing, NCBI Bookshelf (NBK538486), bijgewerkt 8 september 2025. Levert de indeling van het kaakgewricht als diarthrose en meer bepaald als ginglymoarthrodiaal gewricht, dus scharnierend én glijdend, en de vaststelling dat het ligamentum sphenomandibulare het gewricht na ongeveer tien graden mondopening beschermt tegen overmatig voorwaarts schuiven van de gewrichtskop.

Ook deze pagina staat als gereedschapsterm in de lijst en laat de bronnenvrijstelling liggen: wie iets over een gewricht beweert, hoort dat te onderbouwen.

Verwante begrippen

Een mondspreider is de openhoudende soort binnen de gag, de pagina waar de volledige indeling staat.

• Kaakklem. Hetzelfde voorwerp onder een woord dat in de geneeskunde precies het tegenovergestelde betekent.
• Gag. Het Engelse koepelwoord, waaronder ook de vullende en afdekkende soorten vallen.
• Mondknevel. De vullende tegenhanger, waar juist niets meer bij kan.
• Bitgag. Half open in plaats van helemaal, met een staaf tussen de kiezen.
• Deep throat. Waar de toegang meestal voor bedoeld is.
• Bondage. De praktijk waar dit instrument onderdeel van uitmaakt.
• Check-in. Het gebaar dat je stem vervangt zodra de mond openstaat.