Kinkshaming

Wat is kinkshaming?

Kinkshaming (Engels, onvertaald) is iemand belachelijk maken, veroordelen of vernederen om een consensuele kink of fetisj. Het richt zich op wat mensen met wederzijdse instemming lekker vinden, niet op grensoverschrijdend gedrag. Kritiek op iets zonder consent is dus geen kinkshaming: de grens ligt bij instemming en schade, niet bij ‘normaal’ of ‘raar’.

Hoe kinkshaming eruitziet

Kinkshaming is zelden een groot betoog. Meestal is het een klein moment: een vies gezicht als je iets voorzichtig noemt, een grap ten koste van je voorkeur, een appje dat rondgaat met “moet je horen wat zij wil”.

Neem een gangbaar beeld. Je vult op een keuzelijst eerlijk in wat je nieuwsgierig maakt, en de ander leest het en zegt: “Ben je wel normaal?” Dat ene zinnetje doet het werk. Niet omdat er iets mis is met wat je opschreef, maar omdat het je leert dat opschrijven gevaarlijk is. De keer daarna schrijf je minder. En daarna zeg je niets meer.

Let op het verschil met een terechte grens. Als je partner zegt “dit wil ik niet en dat mag je respecteren”, is dat geen kinkshaming maar een eigen grens. Kinkshaming is het oordeel over jou als mens om wat je aantrekt, niet het bewaken van wat iemand zelf wel of niet wil.

Waarom mensen kinkshamen

Onder kinkshaming ligt een oud script: het idee dat seks in “normaal” en “afwijkend” uiteenvalt, en dat afwijkend gelijkstaat aan ziek. Dat idee heeft een medisch verleden. Kinks stonden ooit in de handboeken als aandoeningen.

Dat is precies wat in 2013 veranderde. De DSM-5, het standaardwerk van de psychiatrie, splitste het oude begrip parafilie in tweeën. Volgens een analyse in het Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law is een parafilie sindsdien “een aanhoudend, intens, atypisch patroon van opwinding dat op zichzelf niet als stoornis geldt”. Pas als er lijden of schade bij komt, spreekt men van een parafiele stoornis. De bedoeling van die splitsing, schrijven de auteurs, was uitdrukkelijk om stigma te verminderen. De interesse zelf is geen bewijs van iets psychisch mis.

Wie kinkshaamt, leunt dus op een idee dat de wetenschap zelf heeft losgelaten.

Waarom kinkshaming schaadt

De schade van kinkshaming zit niet in de kink, maar in de schaamte die eromheen wordt gebouwd. Dat verschil is het hele punt.

Kinks zijn namelijk veel gewoner dan het stigma doet vermoeden. Onderzoek van Christian Joyal in Sexual Medicine liet zien dat maar een handjevol fantasieën echt zeldzaam is, en dat het gros van de zogenaamd afwijkende voorkeuren breed voorkomt. De meeste mensen die worden gekinkshaamd, zijn dus doodgewoon.

Wat de schaamte wél doet, treft twee kanten. Voor de persoon die het overkomt groeit het zwijgen: je verstopt een deel van jezelf, en volgens therapeut Elyssa Helfer houdt juist die schaamte mensen weg bij de hulp die ze nodig hebben. Voor een relatie sluit het een deur die net openging: één afkeurende reactie en het gesprek dat eindelijk startte, valt weer stil. Niet elk ongemak is trouwens kinkshaming. Iemand mag ergens niet aan willen, en dat rustig zeggen. Het wordt pas kinkshaming zodra het oordeel niet de handeling maar de mens raakt.

Wat je eraan doet

Kinkshaming overkomt je, maar je staat er niet weerloos tegenover. Een paar dingen helpen, of je nu de klap krijgt of merkt dat je zelf op het punt staat te oordelen.

• Word je gekinkshaamd, leg dan de grens terug waar die hoort: bij consent. “Dit gebeurt met wederzijdse instemming” is een compleet antwoord, en je hoeft je voorkeur verder aan niemand uit te leggen.
• Zoek mensen die kink-friendly zijn en deel daar wat je verkent. Eén veilige plek weegt op tegen tien oordelen.
• Betrap je jezelf op afkeer van andermans kink, gebruik dan YKINMK: je hoeft iets niet zelf te willen om te accepteren dat het mag.
• Merk je dat de schaamte diep zit en je ervan weghoudt om hulp te zoeken, neem die schaamte serieus als het probleem, niet je voorkeur.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, vijfentwintig jaar actief in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Kinkshaming zie ik bijna dagelijks, alleen zelden zo genoemd. Het komt binnen als een vrouw die haar zin halverwege inslikt en zegt: “Laat maar, het is stom.”

De eerste opluchting is meestal klein. De rest ervan is groot. Niet dat we meteen iets doen. Alleen dat iemand een verlangen hardop mag zeggen zonder dat er een wenkbrauw omhoog gaat. Negen van de tien keer blijkt de “rare” wens de gewoonste zaak van de wereld, en zit het rare vooral in alle jaren dat ze dacht dat ze de enige was. Oordelen hoort niet bij mijn werk. Ruimte maken wel.

Meer weten over kinkshaming

Op deze site staat het tegengif los uitgelegd: YKINMK en de langere vorm YKINMKBYKIOK vatten in één acroniem samen waar het op neerkomt, en kink-friendly beschrijft de houding die niet oordeelt. Wat er speelt rond het hardop uitspreken van een voorkeur lees je bij coming-out-kink.

Daarbuiten geeft de Engelstalige encyclopedie-ingang over kink de bredere achtergrond; een eigen encyclopedie-lemma voor kinkshaming bestaat er niet. Het onderscheid tussen interesse en stoornis staat in de analyse van de DSM-5 in JAAPL.

Waar dit op deze site past

Als je een verlangen met je meedraagt dat je nog nooit hardop hebt gezegd, uit angst voor precies zo’n reactie, dan is een gesprek zonder oordeel misschien de eerste stap. Bij mij hoef je niets te verantwoorden. Op de pagina over mijn diensten staat wat een afspraak inhoudt, en je mag me ook eerst vrijblijvend een bericht sturen.

Bronnen

• DSM-5 and Paraphilic Disorders. Michael B. First, Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law 42(2), 191-201, 2014. Levert dat de DSM-5 een parafilie definieert als een atypisch opwindingspatroon dat op zichzelf geen stoornis is, dat pas lijden of schade er een parafiele stoornis van maakt, en dat die splitsing bedoeld was om stigma te verminderen.
• Defining “Normophilic” and “Paraphilic” Sexual Fantasies in a Population-Based Sample. Christian C. Joyal, Sexual Medicine 3(4), 321-330, 2015. Levert dat slechts een klein aantal fantasieën in de bevolking echt zeldzaam is, waarmee de meeste zogenaamd afwijkende voorkeuren juist gewoon blijken.
• Kink (sexuality). Wikipedia. Levert dat wat wel en niet als kink geldt sterk verschilt per tijd en plaats, omdat het samenhangt met wisselende conformistische grenzen. Er bestaat geen apart encyclopedie-lemma voor kinkshaming.

Verwante begrippen

• YKINMK. “Your kink is not my kink”: iemands voorkeur respecteren zonder die te delen, het directe tegengif tegen kinkshaming.
• YKINMKBYKIOK. De langere vorm, met “but your kink is ok” erachter, die het respect expliciet maakt.
• Kink-friendly. De houding en de plek waar kinks zonder oordeel welkom zijn.
• Kink. De voorkeur zelf, waar kinkshaming zich tegen keert.
• Coming-out-kink. Wat er speelt rond het voor het eerst hardop uitspreken van een voorkeur.