Toestemmingscultuur

Wat is toestemmingscultuur?

Toestemmingscultuur (Engels: consent culture) is een omgeving waarin vragen, weigeren en van gedachten veranderen normaal en veilig zijn. Het is een cultuur waarin toestemming het uitgangspunt is bij alles wat je met en aan een ander doet, van seks tot een knuffel. De term staat tegenover verkrachtingscultuur, waarin grensoverschrijding wordt vergoelijkt of weggewuifd.

Hoe toestemmingscultuur eruitziet

Je herkent het aan kleine dingen. Iemand vraagt of hij een foto van je mag delen. Iemand checkt of een knuffel welkom is voordat hij zijn armen om je heen slaat. Een partner vraagt tijdens de seks of het nog goed voelt, en meent het als je nee zegt. De MacEwan University benadrukt dat toestemmingscultuur juist niet alleen over seksuele situaties gaat: ook toestemming vragen voor niet-seksuele aanraking en het respecteren van andermans grenzen hoort erbij.

Hoe het werkt

Toestemmingscultuur ontstaat door open te praten en gewoontes te veranderen, niet door één regel. Het Amerikaanse Center for Changing Our Campus Culture, gesteund door het Office on Violence Against Women, beschrijft het als iets wat groeit uit open gesprek, waarin mensen zich vrij voelen om zelf te beslissen over hun eigen comfort. Datzelfde comfort mag veranderen: wat vandaag prettig is, kan morgen anders liggen, en dat hoort erbij.

De kracht zit in de norm. Als vragen het gewone is, hoeft niemand het gevoel te krijgen dat weigeren gedoe oplevert. Het blog The Consent Crew haalt de oorspronkelijke omschrijving van The Pervocracy aan: een cultuur waarin het leidende verhaal van seks, en eigenlijk van alle menselijk contact, draait om wederzijdse toestemming. In zo’n omgeving is een nee geen afwijzing van de ander, maar informatie waar je iets mee doet.

Waarom het ertoe doet

Voor jou betekent een toestemmingscultuur dat je niet op je hoede hoeft te zijn. Je kunt ontspannen, omdat je weet dat je grens telt en dat van gedachten veranderen mag. Dat is precies wat opwinding en overgave mogelijk maakt: je geeft je pas echt over als je zeker weet dat er geluisterd wordt. MacEwan beschrijft verkrachtingscultuur als een cultuur waarin seksueel geweld alledaags is en waarin normen, media en instituten dat geweld normaliseren of bagatelliseren. Toestemmingscultuur zet daar het tegenovergestelde tegenover: verantwoordelijkheid en respect als de gewone gang van zaken.

Wat toestemmingscultuur niet is

“Dan wordt seks een saai contract.” Het tegendeel is waar. Vragen hoeft niet klinisch te zijn, het kan speels en warm. En de zekerheid dat er geluisterd wordt, maakt mensen juist vrijer, niet stijver.

“Toestemming vraag je één keer, aan het begin.” Nee. Toestemming loopt door en mag elk moment worden ingetrokken. Daarom hoort het checken tijdens de seks er net zo goed bij als de vraag vooraf.

“Het gaat alleen over seks.” Ook niet. Het begint bij de knuffel, de foto, het aanraken van iemands spullen. Wie in het klein leert vragen, doet het in het groot vanzelf.

Hoe je het zelf oefent

Een cultuur begin je klein, bij jezelf. Vraag voordat je iemand aanraakt, ook buiten seks om: mag ik je een knuffel geven, vind je dit fijn. Maak van checken een gewoonte, niet een verstoring: een korte vraag halverwege hoeft de sfeer niet te breken. Neem een nee aan zonder er iets van te vinden, en bedank iemand die een grens aangeeft in plaats van te mokken. Merk je bij jezelf twijfel, zeg dat dan hardop; ook je eigen aarzeling is informatie. En houd in gedachten dat een ja die uit angst of beleefdheid komt geen echte ja is. Een fawn-reactie, waarbij iemand meebeweegt om de vrede te bewaren, ziet eruit als instemming maar is het niet. Wie leert om ook die stille nee te horen, bouwt de cultuur waar het hier om gaat.

Wat ik er zelf van zie

Toestemmingscultuur is niet iets abstracts voor mij, het is hoe ik als gigolo werk. Ik vraag, ik check, en ik meen het als je iets niet wilt. Wat ik voorafgaand aan een afspraak concreet met je doorneem, staat op de pagina over toestemming. Een nee kost bij mij niets: het levert geen chagrijn op en geen stilte, alleen duidelijkheid over waar we wel naartoe kunnen. Juist omdat dat vaststaat, durven veel vrouwen zich pas echt te ontspannen. Ik merk het verschil in het lijf: zodra iemand voelt dat haar grens echt telt, valt er spanning weg die er anders de hele tijd zou blijven. Van gedachten veranderen mag altijd, ook halverwege, ook als je eerst ja zei.

Verder lezen

• Toestemming legt de basis uit waar deze cultuur op rust.
• Enthousiaste toestemming beschrijft de ja waar een toestemmingscultuur naar streeft.
• A culture of consent van MacEwan University geeft een heldere inleiding.

Bronnen

• A culture of consent. MacEwan University. Levert dat toestemmingscultuur verder reikt dan seksuele situaties en ook niet-seksuele aanraking en het respecteren van grenzen omvat, plus de omschrijving van verkrachtingscultuur waar het tegenover staat.
• Consent culture and personal boundaries. Center for Changing Our Campus Culture (Office on Violence Against Women, U.S. Department of Justice). Levert dat toestemmingscultuur groeit uit open gesprek waarin mensen zich vrij voelen te beslissen over hun eigen comfort, en dat comfort kan veranderen.
• Consent culture. The Consent Crew. Levert de oorspronkelijke omschrijving van The Pervocracy: een cultuur waarin het leidende verhaal van menselijk contact draait om wederzijdse toestemming.

Verwante begrippen

• Toestemming. Het uitgangspunt waar een toestemmingscultuur omheen is gebouwd.
• Enthousiaste toestemming. De actieve, gemeende ja die deze cultuur nastreeft.
• Informed consent. Toestemming die pas telt als je weet waar je ja tegen zegt.
• Grensoverschrijding. Wat er gebeurt waar een toestemmingscultuur ontbreekt.