Seksscript

Wat is een seksscript?

Seksscript (Engels: sexual script) is het aangeleerde draaiboek dat bepaalt hoe seks volgens jou hoort te verlopen: wie begint, wat er in welke volgorde gebeurt, en wat je normaal vindt. De sociologen John Gagnon en William Simon bedachten het idee in 1973. Je script is grotendeels onbewust, en juist daarom stuurt het zoveel.

Hoe een seksscript er in de praktijk uitziet

Een script merk je pas als iemand het doorbreekt. Neem de stille afspraak dat seks begint met zoenen, dat de man het initiatief neemt, en dat je een slaapkamer opzoekt in plaats van de keukentafel. Niemand heeft dat ooit hardop besloten. Toch volgen de meeste mensen het, omdat ze het zo geleerd hebben. Volgens de theorie van Gagnon en Simon werkt een seksueel script zoals het script van een toneelstuk voor een acteur: het schrijft voor hoe je een situatie leest en hoe je erin hoort te handelen. Nederlanders leren bijvoorbeeld dat seks met tongzoenen begint en dat je er privacy bij opzoekt, iets wat in een andere cultuur of een ander decennium heel anders lag.

Waar het vandaan komt en hoe het werkt

Gagnon en Simon zetten seks neer als aangeleerd gedrag, niet als een oerdrift die alleen maar losbreekt. In hun theorie loopt scripting over drie niveaus tegelijk, volgens de samenvatting van hun werk:

1. Cultureel. De grote verhalen van je tijd en plaats: wat films, opvoeding en vrienden als “gewone” seks neerzetten.
2. Interpersoonlijk. Hoe jij en de ander die grote verhalen samen toepassen in een concrete situatie.
3. Intrapsychisch. Je eigen binnenwereld: fantasieën, herinneringen en de mentale generale repetitie voordat er iets gebeurt.

Een script staat niet vast. In een later artikel lieten Simon en Gagnon (1986) zien dat seksuele scripts meebewegen met je levensloop: wat op je twintigste vanzelfsprekend was, herschrijf je op je veertigste.

Waarom het de moeite waard is om je script te kennen

Het mooie eraan is dat je keuze terugkrijgt over iets wat op de automatische piloot liep. Zolang je script onzichtbaar blijft, voelt “zo hoort het” als de enige optie. Zodra je het benoemt, kun je vragen of het nog klopt: wil ik echt altijd wachten tot de ander begint, of doe ik dat uit gewoonte. Voor jou betekent dat ruimte om te sturen in plaats van te volgen. Voor jullie samen betekent het dat je een verschil in verwachting kunt bespreken voordat het een teleurstelling wordt. Wat het niet doet: een script herkennen verandert het niet vanzelf. Oude patronen zijn taai, en één gesprek herschrijft geen jaren socialisatie.

Wat je ermee kunt doen

• Merk op waar je “zo hoort het” denkt. Dat gevoel is meestal je script dat spreekt, niet een natuurwet.
• Benoem één aanname hardop. Bijvoorbeeld wie begint, of wat “echte” seks is. Zodra het op tafel ligt, kun je het bijstellen.
• Vraag naar het script van de ander. Simon en Gagnon wezen erop dat mensen elkaars script maar half kennen, en dat daar de meeste misverstanden zitten.

Wat een seksscript niet is

“Mijn script is gewoon wie ik ben.” Niet helemaal. Het is aangeleerd, en aangeleerde dingen kun je afleren of bijstellen. Simon en Gagnon lieten juist zien dat scripts veranderen met de levensfase.

“Een script is hetzelfde als een fantasie.” Nee. Een fantasie is één beeld; een script is het hele draaiboek eromheen, inclusief wat je normaal en gepast vindt.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, en ik zie hoe sterk zulke draaiboeken sturen. Veel vrouwen komen met een vast idee van hoe het “moet”: eerst dit, dan dat, en vooral niet te veel vragen. Zodra we vooraf rustig doornemen wat zij wil in plaats van wat het script voorschrijft, valt er iets weg. Niet omdat we iets spannends bedenken, maar omdat de volgorde ineens van haar is en niet van een aangeleerd patroon. Het gesprek dat het script blootlegt, is vaak waardevoller dan de date zelf.

Verder lezen

• Sekspositief beschrijft de houding die het makkelijker maakt om je eigen script hardop ter discussie te stellen.
• Seksuele responscyclus legt uit hoe opwinding fysiek verloopt, los van wat je script voorschrijft.
• Sexual script theory geeft de volledige theorie met de oorspronkelijke bronnen.

Waar dit op deze site past

Ik verkoop geen theorie, maar ik werk wel op een manier waarin het draaiboek niet vanzelfsprekend is. Wil je een ontmoeting waarin jij de volgorde bepaalt en niets “zo hoort” tenzij jij dat wilt, kijk dan bij intiem samenzijn. Een bericht vooraf mag altijd. Je zit nergens aan vast.

Bronnen

• Sexual script theory. Wikipedia. Levert de definitie dat een seksueel script voorschrijft hoe je een seksuele situatie leest en erin handelt, en de drie niveaus cultureel, interpersoonlijk en intrapsychisch, naar Gagnon en Simon (1973).
• Sexual scripts: permanence and change. Simon en Gagnon, Archives of Sexual Behavior, 1986. Levert dat seksuele scripts niet vaststaan maar meebewegen met de levensloop.

Verwante begrippen

• Seksuele responscyclus. De fysieke kant van opwinding, waar het script de sociale kant vormgeeft.
• Sekspositief. De houding die nodig is om je script zonder schaamte te bespreken.
• Consent. Het herschrijven van een script begint bij hardop afspreken wat je wilt.
• Seksuele handelingen. Wat mensen concreet doen, waar het script bepaalt in welke volgorde.