Polygamie

Wat is polygamie?

Polygamie (Engels: polygamy) is een huwelijksvorm waarbij één persoon tegelijkertijd met twee of meer partners is getrouwd. Het woord komt uit het Grieks: poly betekent veel, gamos huwelijk. Polygamie draait om het huwelijk en heeft vaak een religieuze of culturele achtergrond, wat het onderscheidt van de moderne, egalitaire polyamorie.

Polygynie en polyandrie

Polygamie kent twee vormen. Wikipedia omschrijft ze zo: is een man met meer dan één vrouw getrouwd, dan heet dat polygynie; is een vrouw met meer dan één man getrouwd, dan heet dat polyandrie. Polygynie is verreweg de bekendste vorm en de reden dat polygamie in de volksmond vaak “veelwijverij” wordt genoemd. Polyandrie is veel zeldzamer en komt vooral voor als broers samen met één vrouw trouwen, een vorm die in delen van Tibet, Nepal en Noord-India voorkomt. Die broederpolyandrie hield van oudsher het bezit van een familie bij elkaar, doordat de grond niet over meerdere huwelijken werd verdeeld. Sommige religieuze tradities staan polygynie onder voorwaarden toe, wat verklaart waarom de vorm in bepaalde regio’s veel gebruikelijker is dan in andere.

Hoe vaak polygamie voorkomt

Polygamie is wereldwijd geen randverschijnsel, al is het in de meeste landen niet de norm. In een overzicht van 1231 samenlevingen, verzameld tussen 1960 en 1980, kende 588 vaak polygynie, 453 af en toe, 186 waren monogaam en slechts 4 kenden polyandrie. Een latere telling vond dat 83 procent van de onderzochte samenlevingen polygynie toestond, 16 procent monogaam was en 1 procent polyandrie kende. Belangrijk daarbij: dat een samenleving polygynie toestaat, betekent niet dat de meeste huwelijken er ook polygaam zijn. De praktijk is vaak veel beperkter dan de toestemming. Geografisch is polygamie het meest geconcentreerd in wat de “polygamiegordel” wordt genoemd, een strook in West- en Centraal-Afrika, met landen als Burkina Faso, Mali, Gambia, Niger en Nigeria waar het aandeel polygame huwelijken naar schatting het hoogst ter wereld is.

Religie, cultuur en macht

Polygamie staat zelden op zichzelf. Ze hangt bijna altijd samen met religieuze regels, economische verhoudingen of familielijnen, en dat verklaart waarom ze in de ene samenleving vanzelfsprekend is en in de andere ondenkbaar. Neem een polygyn huwelijk in een samenleving waar meerdere vrouwen gebruikelijk is: daar spelen erfrecht, status en het voortzetten van de familielijn vaak een grotere rol dan romantiek. Precies op dat punt botst polygamie met de westerse nadruk op gelijkwaardigheid tussen partners. Waar één man meerdere vrouwen heeft maar het omgekeerde ontbreekt, ligt een machtsverschil ingebouwd in de vorm zelf. Dat is een van de redenen dat westerse rechtsstelsels, waaronder het Nederlandse, polygamie niet erkennen. Dat maakt polygamie niet automatisch onvrijwillig, maar het verklaart wel waarom het onderwerp bijna nooit los van vragen over macht en gelijkheid wordt besproken.

Polygamie in Nederland

In Nederland is polygamie niet toegestaan. Het Burgerlijk Wetboek is er duidelijk over: “Een persoon kan tegelijkertijd slechts met één andere persoon door het huwelijk verbonden zijn” (Boek 1, artikel 33). Een tweede huwelijk aangaan terwijl je al getrouwd bent, heet bigamie en is strafbaar volgens artikel 237 van het Wetboek van Strafrecht, met een maximale celstraf van vier jaar, en zes als je het bestaande huwelijk voor de tweede partner verzweeg. Een polygaam huwelijk dat in het buitenland is gesloten, wordt hier in de regel niet erkend. Dat speelt vooral bij mensen die naar Nederland komen met een huwelijk uit een land waar polygamie wel mag: juridisch telt hier maar één partner als echtgenoot, met gevolgen voor zaken als erfrecht en verblijf. Voor concrete vragen daarover is een advocaat of de gemeente het juiste adres, niet deze pagina.

Polygamie is geen polyamorie

“Polygamie en polyamorie zijn hetzelfde.” Nee. Polygamie gaat over het huwelijk en is vaak religieus of cultureel bepaald; polyamorie gaat over meerdere liefdesrelaties met instemming van iedereen, zonder dat er een huwelijk aan te pas komt.

“Polygamie betekent altijd één man met meerdere vrouwen.” Meestal wel, maar niet per definitie. Polyandrie, waarbij één vrouw meerdere mannen heeft, valt er evengoed onder, al is die vorm zeldzaam.

“Polygamie is overal verboden.” Nee. In veel landen is een vorm van polygamie wettelijk of gebruikelijk. In Nederland en de meeste westerse landen is het dat niet.

“Polygamie zegt iets over hoe mensen in het Westen daten.” Nauwelijks. Polygamie is een huwelijksinstituut uit specifieke culturele en religieuze contexten. Wie hier meerdere partners heeft met instemming van iedereen, doet aan polyamorie of een andere vorm van ethische non-monogamie, niet aan polygamie.

Meer lezen over polygamie

Binnen deze begrippenlijst gaan polygynie en polyandrie dieper op de twee vormen in, en laat polyamorie het verschil met de moderne, niet-huwelijkse variant zien. Buiten deze site geeft het encyclopedische overzicht de wereldwijde cijfers en de geschiedenis.

Waar dit op deze site past

Polygamie zelf is geen thema van deze site; de rest van deze lijst gaat over polyamorie en andere vormen van ethische non-monogamie. Leef je in een open of poly-relatie en zoek je een discrete date buiten je eigen kring, dan kan dat bij mij rustig en zonder oordeel. Bij het gesprek vooraf lees je hoe dat gaat.

Bronnen

• Polygamy. Wikipedia. Levert de definitie van polygamie, het onderscheid tussen polygynie en polyandrie, en de cijfers dat van 1231 samenlevingen er 588 vaak en 453 soms polygynie kenden, 186 monogaam waren en 4 polyandrie kenden.
• Polygamie. Wikipedia (Nederlands). Levert de Nederlandse wettelijke situatie: Boek 1 artikel 33 van het Burgerlijk Wetboek dat één persoon maar met één ander tegelijk getrouwd kan zijn, en artikel 237 van het Wetboek van Strafrecht dat bigamie strafbaar stelt met maximaal vier jaar cel, zes bij verzwijging.
• Polyandry. Wikipedia. Levert dat polyandrie een vorm van polygamie is waarbij een vrouw twee of meer echtgenoten heeft, en dat de meest voorkomende vorm broederpolyandrie is, in delen van Tibet, Nepal en Noord-India.

Verwante begrippen

Polygamie is een huwelijksvorm met meerdere partners. De begrippen hieronder plaatsen haar naast de verwante termen.

• Polygynie. De vorm van polygamie waarbij één man meerdere vrouwen heeft, verreweg de meest voorkomende.
• Polyandrie. De zeldzame vorm waarbij één vrouw meerdere mannen heeft.
• Polyamorie. De moderne, egalitaire vorm van meerdere liefdesrelaties, zonder huwelijk en met instemming van iedereen.
• Monogamie. Het tegenovergestelde uitgangspunt: één partner tegelijk, de norm in Nederland.
• Ethische non-monogamie. De paraplu voor relatievormen met meer dan één partner, met toestemming van alle betrokkenen.