Lichaamsbeeld

Wat is lichaamsbeeld?

Lichaamsbeeld (Engels: body image) is hoe iemand het eigen lichaam waarneemt en beoordeelt, en wat hij of zij daarbij denkt en voelt. Het is een meerdimensionaal, subjectief en veranderlijk begrip: het gaat niet om hoe je lichaam er werkelijk uitziet, maar om hoe je het beleeft. Dat beeld weegt in bed vaak zwaarder dan wat een ander van je lichaam vindt.

Wat lichaamsbeeld in de praktijk doet

Lichaamsbeeld bepaalt hoeveel van je aandacht naar binnen of naar buiten gaat tijdens seks. Neem een veelvoorkomend beeld: een vrouw ligt met haar partner in bed, maar een deel van haar staat ernaast en let op hoe haar buik ligt of hoe haar bovenarm eruitziet. Die aandacht voor het eigen uiterlijk trekt haar weg bij wat ze zelf voelt. Precies dat mechanisme beschrijven Nazarpour en collega’s (2021): de concentratie op het eigen lichaam leidt de aandacht af van de eigen seksuele gevoelens, en een negatief lichaamsbeeld kan zo het verlangen, de intimiteit en de seksuele respons verminderen. In een studie onder vrouwen van middelbare leeftijd hing het lichaamsbeeld significant samen met de seksuele functie, vonden Afshari en collega’s (2016).

Hoe lichaamsbeeld op seks ingrijpt

Het werkt via aandacht, niet via het uiterlijk zelf. In de objectiveringstheorie van Fredrickson en Roberts (1997) leren met name vrouwen om naar hun eigen lichaam te kijken zoals een buitenstaander dat zou doen. Dat voortdurende zelf-monitoren, het in de gaten houden hoe je eruitziet, kost werkgeheugen dat je op dat moment niet aan opwinding besteedt. Vandaar dat het niet je lichaam is dat de seks in de weg zit, maar de camera die je op jezelf hebt gericht. Zet die camera uit en er verandert niets aan je lijf, maar wel aan wat je ervan meekrijgt.

Waarom lichaamsbeeld ertoe doet in bed

De reden dat dit begrip een eigen pagina verdient, is dat het voor veel mensen bepalender is dan techniek of standjes. Wat een beter lichaamsbeeld oplevert, is aanwezigheid: minder toezicht op jezelf, meer ruimte voor wat je voelt.

• Voor jou betekent het dat je aandacht bij je eigen genot kan blijven in plaats van bij je spiegelbeeld, wat de opwinding en de respons ten goede komt.
• Voor je partner verdwijnt de vermoeiende rol van iemand die jouw onzekerheid moet blijven wegnemen; die kan zich richten op jou in plaats van op geruststelling.
• Voor jullie samen wordt seks minder een examen en meer een ontmoeting.

Wat het niet is, is een schakelaar. Een lichaamsbeeld verschuift langzaam, en het oplossen ervan repareert geen relatie waarin andere dingen wringen. Het haalt alleen een rem eraf die vaker vastzit dan mensen denken.

Misverstanden over lichaamsbeeld

“Een beter lichaamsbeeld betekent een mooier lichaam.” Nee. Het gaat om de beleving, niet om het uiterlijk. Je kunt een lichaam hebben dat een ander prachtig vindt en er zelf hard over oordelen, en andersom.

“Mijn partner let net zo scherp op mijn lijf als ik.” Zelden. Het zelf-monitoren dat de objectiveringstheorie beschrijft is intenser bij jezelf dan bij de ander; de blik die je vreest, is meestal strenger dan de blik die er werkelijk is.

“Afvallen lost het op.” Vaak niet. Omdat een negatief lichaamsbeeld in de beleving zit, kan het gewoon meeverhuizen naar het nieuwe lichaam. De maat verandert, het oordeel blijft.

Wat ik in de praktijk zie

Ik ben Victor, gigolo met een achtergrond als psychotherapeut, en schaamte over het lichaam is misschien wel het onderwerp dat het vaakst terugkomt. Het uit zich in kleine dingen: het licht dat uit moet, een shirt dat aanblijft, een verontschuldiging vooraf over een buik of een litteken. Wat me telkens opvalt, is hoe weinig die schaamte te maken heeft met hoe iemand er werkelijk uitziet. De vrouw die zich het meest verontschuldigt, is lang niet altijd degene die je op grond van haar lichaam zou verwachten. Wat ze delen is de blik naar binnen: de aandacht die op het eigen uiterlijk zit in plaats van op wat er gebeurt. En bijna altijd zakt die schaamte zodra iemand merkt dat er echt geen oordeel komt. Niet omdat het lichaam verandert, maar omdat de camera uit mag.

Wat je kunt doen

• Verleg je aandacht van hoe je eruitziet naar wat je voelt. Waar je huid wordt aangeraakt is concreter dan hoe je op dat moment oogt, en het is de plek waar de seks werkelijk plaatsvindt.
• Zeg het hardop tegen je partner in plaats van het te verbergen. Uitgesproken schaamte verliest bijna altijd terrein; verzwegen schaamte stuurt de hele avond.
• Zet de spiegel en de vergelijking uit, niet het licht. Het probleem zit in het toezicht op jezelf, niet in zichtbaar zijn.
• Zoek een psycholoog of seksuoloog als het je structureel blokkeert. Wanneer schaamte over je lichaam seks stelselmatig in de weg zit, is dat een klacht waar hulp bij bestaat, en dat is geen zwaktebod.

Meer lezen over lichaamsbeeld

• Een positiever lichaamsbeeld opbouwen met een gigolo. Mijn eigen verhaal over hoe aandacht zonder oordeel het beeld kan verschuiven.
• Lichaamsonzekerheid na een scheiding. Waarom juist een breuk het lichaamsbeeld raakt, en wat daarbij helpt.
• The association between sexual function and body image op PubMed Central. Het onderzoek achter het verband tussen lichaamsbeeld en seksuele functie.

Waar dit op deze site past

Merk je dat schaamte over je lichaam je uit seks weghoudt, dan is aandacht zonder oordeel vaak wat helpt, en dat is precies waar ik mee werk. Wat een afspraak inhoudt en hoe intiem samenzijn zonder haast eruitziet, lees je op de dienstpagina. Deze pagina legt alleen het begrip uit; je mag altijd eerst vrijblijvend je vraag stellen.

Bronnen

• The association between sexual function and body image among postmenopausal women. Nazarpour e.a., BMC Women’s Health, 2021 (DOI 10.1186/s12905-021-01549-1, PMID 34876095). Levert de omschrijving van lichaamsbeeld als een meerdimensionaal, subjectief en veranderlijk begrip, en de vaststelling dat een negatief lichaamsbeeld het verlangen, de intimiteit en de seksuele respons kan verminderen.
• The Relationship Between Body Image and Sexual Function in Middle-Aged Women. Afshari e.a., Electronic Physician, 2016 (DOI 10.19082/3302, PMID 28070265). Levert het significante verband tussen lichaamsbeeld en seksuele functie bij vrouwen van middelbare leeftijd.
• Objectification Theory. Fredrickson & Roberts, Psychology of Women Quarterly 21(2), 173-206, 1997 (DOI 10.1111/j.1471-6402.1997.tb00108.x). Levert het mechanisme van zelfobjectivering: het aanleren om het eigen lichaam als buitenstaander te bekijken, en het voortdurende zelf-monitoren dat daaruit volgt.

Verwante begrippen

• Seksuele responscyclus. De fasen van opwinding waarop het lichaamsbeeld ingrijpt door de aandacht af te leiden.
• Vecht-of-vluchtreactie. De stressreactie die schaamte over het lichaam mede in gang kan zetten.
• Libido. Het verlangen dat een negatief lichaamsbeeld kan afremmen nog voordat seks begint.