Emotionele eenzaamheid: eenzaam zijn terwijl je niet alleen bent

Er is een soort eenzaamheid waar bijna niets over geschreven wordt, omdat hij van buitenaf onzichtbaar is. Je hebt een partner. Je hebt vrienden. Je agenda zit vol en er is elke dag iemand die iets van je wil. En toch is er sinds jaren niemand die weet hoe het echt met je gaat.

Dat is emotionele eenzaamheid, en het is iets anders dan alleen zijn.

Het verschil met gewone eenzaamheid

Sociale eenzaamheid is een tekort aan mensen. Die is te herkennen, uit te leggen en op te lossen: je zoekt gezelschap.

Emotionele eenzaamheid is een tekort aan gezien worden. Er zijn mensen genoeg; er is alleen niemand bij wie je niet je best hoeft te doen. Dat is een lastiger probleem, want je kunt het niet oplossen door meer afspraken te maken. Meer contact van hetzelfde soort maakt het vaak erger, omdat je na elke afspraak opnieuw merkt dat het niet was wat je zocht.

En het is bijna niet uit te leggen. Zeg je tegen iemand dat je je eenzaam voelt terwijl je getrouwd bent, dan krijg je een blik die je niet nog een keer wilt. Dus zeg je het niet meer.

Hoe het meestal ontstaat

Zelden door een gebeurtenis. Meestal door een reeks kleine dingen die niemand op het moment zelf opmerkt.

Je vertelt iets en er wordt iets anders teruggezegd. Niet onaardig; er wordt gewoon niet doorgevraagd. De volgende keer vertel je een kortere versie. Daarna vertel je het niet meer, want je hebt inmiddels geleerd dat het niet landt.

Zo verdwijnt er in een paar jaar een hele laag uit een relatie zonder dat er ooit ruzie over is geweest. Er is niets misgegaan waar je op kunt wijzen. Dat is precies het probleem: je kunt niets aanwijzen, en dus voelt het alsof het aan jou ligt.

De lichamelijke kant

Emotionele eenzaamheid gaat vaak samen met iets fysieks: er wordt weinig meer aangeraakt.

Dat wordt zelden apart benoemd omdat het samenvalt met de rest. Maar aanraking is voor een lichaam geen luxe. Onderzoek naar aanraking, onder meer van Tiffany Field en het Touch Research Institute van de University of Miami, laat zien dat aanraking drukreceptoren in de huid prikkelt, de vagale activiteit verhoogt en cortisol laat dalen.

Valt dat jarenlang weg, dan merk je dat in alles: je slaap, je stemming, je lontje. En je legt het zelden bij de oorzaak, omdat aanraking iets is waar je pas aan denkt als het er weer is.

Waarom praten er niet altijd doorheen komt

De standaardoplossing is “erover praten”. Dat werkt als er iets is misgegaan waarover je het eens kunt worden.

Bij emotionele eenzaamheid werkt het vaak niet, want het gesprek gaat over de afwezigheid van iets, en dat kun je van niemand eisen. Je kunt om een boodschap vragen. Je kunt niet vragen of iemand oprecht nieuwsgierig naar je wil zijn. Zodra je erom vraagt, is het niet meer wat je zocht.

Dat is de kern van waarom mensen hierin blijven zitten. Niet uit onwil, maar omdat er geen zin bestaat die dit oplost.

Wat wel helpt

Het benoemen bij iemand die er niets bij te verliezen heeft. Dat is de eerste stap die vrijwel iedereen overslaat. Bij een partner, kind of vriendin komt er altijd iets bij: zorg, schuldgevoel, een reactie die je moet opvangen. Bij iemand die daar buiten staat, kun je iets zeggen zonder gevolgen te hoeven managen.

Aandacht die niet wederkerig is. Een paar uur waarin je niet ook hoeft te vragen hoe het met de ander was. Dat klinkt egoïstisch en het is precies wat er ontbreekt.

Aanraking, ook zonder seks. Voor veel mensen is dat het snelste effect, en het verrast ze. Er hoeft niets bij te gebeuren; vastgehouden worden doet op zichzelf al iets.

Merken dat het niet aan jou ligt. Bijna iedereen die hierin zit, denkt dat zij te veel vraagt. Dat is bijna nooit zo.

Wat het niet oplost

Een avond aandacht is geen therapie en het repareert geen relatie. Soms zit er iets structureels onder: een partner die er niet is, een depressie, een verlies dat nooit een plek kreeg. Dan is dat het gesprek dat gevoerd moet worden, met iemand die daarvoor is opgeleid.

Ik ben psychotherapeut van beroep en dat merk je aan hoe ik luister, maar ik verkoop geen therapie. Als ik denk dat er iets groters onder zit, zeg ik dat, ook als dat betekent dat er geen tweede afspraak komt.

Waar het wel bij helpt: opnieuw merken hoe het is om gehoord te worden. Dat klinkt bescheiden. Voor wie er jaren omheen heeft geleefd, is het dat niet.

Wat zo’n avond kan zijn staat bij Intiem samenzijn, inclusief de versie waarin er niets anders gebeurt dan praten.