Veiligheidsgevoel

Wat is een veiligheidsgevoel?

Een veiligheidsgevoel (Engels: felt safety) is het lichamelijke besef dat je hier weg mag, nee mag zeggen en niets hoeft. Het is geen gedachte maar een toestand van je zenuwstelsel, en het is de voorwaarde voor alles wat daarna komt: ontspanning, opwinding, overgave. Je lijf bepaalt het via neuroceptie, het onbewust aftasten van signalen van veiligheid of gevaar.

Waar het vandaan komt

Het komt van binnenuit, niet van de feiten om je heen. Hersenonderzoeker Stephen Porges stelt dat gevoelens van veiligheid uit het lichaam zelf opkomen en een meetbare toestand van het autonome zenuwstelsel weerspiegelen. Hij noemt het proces neuroceptie: een neuraal proces, los van bewust waarnemen, dat aftast wat veilig, gevaarlijk of levensbedreigend is. Khiron Clinics beschrijft hoe je lijf daarvoor voortdurend de omgeving afscant, ver onder je bewustzijn. Krijgt het genoeg signalen van veiligheid, dan komt er ruimte voor rust en verbinding.

Wat een veiligheidsgevoel niet is

“Als het objectief veilig is, voel ik me vanzelf veilig.” Was het maar zo. Je lijf gaat niet op de feiten af maar op signalen, en die kunnen na nare ervaringen scheef staan. Iets kan volkomen veilig zijn terwijl je lijf toch alarm slaat. Dat is geen aanstellerij; het is neuroceptie die op scherp staat.

Wat ik er zelf van zie

Een veiligheidsgevoel bouwen is de kern van mijn werk als gigolo, nog vóór er iets anders gebeurt. Ik vertel wat er komt, ik vraag en ik check, en ik meen het als je iets niet wilt. Kleine dingen doen het meeste: een rustige stem, geen plotselinge bewegingen, de deur die je zelf kunt openen, de wetenschap dat stoppen altijd mag. Ik zie het in het lijf zodra het landt: de adem zakt, de schouders laten los. Pas daarna komt de rest, en niet andersom. Je kunt je niet dwingen om je veilig te voelen, maar met genoeg van de juiste signalen komt het vaak vanzelf. Hoe ik zo’n ontmoeting rustig opbouw, lees je bij intiem samenzijn.

Bronnen

• Polyvagal theory: a science of safety. Stephen W. Porges, Frontiers in Integrative Neuroscience, 2022. Levert dat gevoelens van veiligheid uit het lichaam zelf opkomen en een toestand van het autonome zenuwstelsel weerspiegelen, en de definitie van neuroceptie als een neuraal proces dat los van bewust waarnemen veiligheid en gevaar onderscheidt.

Verwante begrippen

• Vaguszenuw. De zenuw die een veiligheidsgevoel in ontspanning vertaalt.
• Vecht-of-vluchtreactie. Wat er gebeurt als het lijf juist gevaar oppikt.
• Co-regulatie. Hoe de rust van de een het veiligheidsgevoel van de ander voedt.