Vaginale atrofie

Wat is vaginale atrofie?

Vaginale atrofie (Engels: vaginal atrophy) is het dunner, droger en gevoeliger worden van de vaginawand door een tekort aan oestrogeen, meestal rond en na de overgang. Tegenwoordig valt het onder de bredere term genitourinair syndroom van de menopauze (GSM), die ook klachten van de vulva en de urinewegen meeneemt. Bekende klachten zijn droogheid, jeuk en pijn bij het vrijen, oftewel dyspareunie. Belangrijk om te weten: het is goed te behandelen.

Waar het vandaan komt

De motor is oestrogeen. Volgens de Nederlandstalige encyclopedie ontstaat atrofische vaginitis, ook vaginale atrofie of het urogenitaal syndroom van de menopauze genoemd, door het slinken en dunner worden van de vaginawand en het droger worden van de vagina, veroorzaakt door de afwezigheid van oestrogeen. Dat begint vaak in de periode voor de menopauze en wordt heviger daarna. De Cleveland Clinic beschrijft dat zonder oestrogeen de bekleding van de vagina dunner en minder rekbaar wordt.

Hoe vaak het voorkomt

Het is heel gewoon, en dat is precies wat te weinig vrouwen horen. De Cleveland Clinic schrijft dat minstens de helft van de vrouwen die in de overgang komen tekenen van GSM krijgt, en dat één op de vier zegt dat vaginale atrofie ook op andere gebieden in hun leven een negatieve invloed heeft. Je bent er dus verre van alleen in, ook al wordt er zelden hardop over gepraat. Veel vrouwen wachten jaren voordat ze het aankaarten bij hun arts, deels uit schaamte, deels omdat ze niet weten dat er iets aan te doen is. Dat wachten is zonde, want de klachten reageren juist goed op behandeling.

Niet alleen een overgangsding

De overgang is de bekendste oorzaak, maar niet de enige. De Nederlandstalige encyclopedie noemt ook chemotherapie, bestraling, het verwijderen van de eierstokken en bepaalde medicijnen als oorzaken van een oestrogeentekort. Ook rond de bevalling en tijdens borstvoeding kan de oestrogeenspiegel tijdelijk laag zijn, met vergelijkbare klachten. Met andere woorden: vaginale atrofie is niet gebonden aan een leeftijd. Jongere vrouwen die er last van krijgen, denken vaak dat het iets anders moet zijn, juist omdat ze het woord met de overgang verbinden. Dat maakt herkennen soms lastig, terwijl de aanpak in de kern hetzelfde is.

Welke klachten het geeft

De klachten lopen breder dan alleen de vagina. De richtlijn van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie noemt vaginale droogheid, pijnlijkheid, irritatie en dyspareunie, plus plasklachten als vaker moeten en aandrang. Door de dunnere wand ontstaan er ook makkelijker kleine beschadigingen. Dat maakt seks pijnlijk, en die pijn kan op zijn beurt de zin en de ontspanning in de weg zitten, waardoor het een vervelende vicieuze cirkel wordt.

Wat eraan te doen is

Dit is het hoopvolle deel. De NVOG-richtlijn adviseert bij twee of meer klachten van urogenitale atrofie een behandeling met vaginale oestrogenen, en bij een enkele klacht of als aanvulling niet-hormonale glijmiddelen en vaginale moisturizers. De klachten komen wel vaak terug als je met de behandeling stopt, dus het is meer een kwestie van onderhouden dan van eenmalig genezen. Wat voor jou past, bepaal je samen met je huisarts of gynaecoloog; dit is geen zelfhulpverhaal.

Wat vaginale atrofie niet is

“Dan is seks er voor mij niet meer bij.” Dat is precies het misverstand dat zoveel leed veroorzaakt. Vaginale atrofie is behandelbaar, en met de juiste zorg, rust en genoeg glijmiddel is prettige, pijnvrije seks vaak gewoon weer mogelijk.

“Het hoort er nu eenmaal bij, dus ik moet het uitzitten.” Nee. Klachten die je leven raken, verdienen behandeling, en die bestaat. Het stil verdragen hoeft niet.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben geen arts, en over de behandeling gaat je huisarts of gynaecoloog, niet ik. Wat ik als gigolo wel zie, is hoeveel schaamte en stil verdriet er rond dit onderwerp zit. Vrouwen die pijn zijn gaan verwachten, spannen vanzelf aan, en dan doet het inderdaad meer pijn. Wat helpt, is tijd, veiligheid en geen enkele haast: ruim de tijd nemen, veel glijmiddel, en stoppen zodra iets niet goed voelt. Voor wie onder behandeling is en gewoon weer wil ontdekken dat aanraking fijn kan zijn, kan zo’n rustige, geduldige ontmoeting een zachte manier zijn om dat vertrouwen terug te vinden. De medische kant los ik niet op, maar de druk eraf halen wel.

Verder lezen

• Overgang beschrijft de bredere hormonale verandering waar dit uit voortkomt.
• Dyspareunie gaat dieper in op pijn bij het vrijen.
• Vaginal atrophy van de Cleveland Clinic geeft een heldere medische inleiding.

Bronnen

• Behandeling urogenitale atrofie. Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie. Levert dat vaginale atrofie (droogheid, pijnlijkheid, irritatie, dyspareunie en plasklachten) komt door oestrogeentekort van het weefsel van vulva en vagina, en dat bij twee of meer klachten vaginale oestrogenen worden aangeboden, met glijmiddelen en moisturizers als niet-hormonale optie.
• Vaginal atrophy. Cleveland Clinic. Levert dat de vaginawand droger en dunner wordt door minder oestrogeen, dat het nu genitourinair syndroom van de menopauze heet, dat minstens de helft van de vrouwen in de overgang er tekenen van krijgt en één op de vier er hinder van ondervindt.
• Atrofische vaginitis. Wikipedia. Levert de definitie van het slinken en droger worden van de vaginawand door de afwezigheid van oestrogeen, en dat de klachten vaak vóór de menopauze beginnen en daarna heviger worden.

Verwante begrippen

• Overgang. De hormonale verandering die vaginale atrofie meestal veroorzaakt.
• Dyspareunie. De pijn bij het vrijen die er een belangrijk gevolg van is.
• Glijmiddel. Een van de niet-hormonale middelen die de klachten verlichten.