Seksuele schaamte

Wat is seksuele schaamte?

Seksuele schaamte (Engels: sexual shame) is het pijnlijke gevoel dat er iets mis is met jou als seksueel wezen: met je lichaam, je verlangens of je behoeften. Het komt zelden uit jezelf, maar uit boodschappen van opvoeding, cultuur of geloof. Onbewerkt houdt schaamte je gespannen en teruggetrokken, precies op het moment dat je je zou willen overgeven.

Hoe seksuele schaamte er in de praktijk uitziet

Schaamte zit vaak in het lijf voordat je het benoemt. Je merkt het aan spanning, aan het licht willen uitdoen, aan het gevoel jezelf te bekijken in plaats van te voelen. Neem iemand die een fantasie heeft maar ervan overtuigd is dat die “niet normaal” is, en hem dus voor zich houdt. Dat wegstoppen is schaamte aan het werk. Volgens de encyclopedische beschrijving van seksuele schaamte hangt het samen met maatschappelijk stigma en culturele verwachtingen rond seks, en met de druk die opvoeding en geloof op mensen leggen over wat wel en niet mag.

Waar seksuele schaamte vandaan komt

Bijna altijd van buiten. Dezelfde bron noemt religieuze en ouderlijke boodschappen als kern van waar schaamte ontstaat: wat je vroeg leerde over lichaam en seks, wordt de stem die later oordeelt. Dat sluit aan bij wat Rutgers laat zien: een open, positieve seksuele opvoeding geeft juist meer zelfvertrouwen en een positiever zelfbeeld. Zonder die openheid blijft schaamte hangen. Belangrijk om te weten: schaamte kan een vicieuze cirkel worden. Onderzoek van Dhuffar en Griffiths (2014) beschrijft hoe schaamte zowel oorzaak als gevolg is: een negatief zelfbeeld voedt gedrag dat weer schaamte oplevert, wat het zelfbeeld verder ondermijnt.

Waarom het loont om schaamte aan te pakken

De winst is ademruimte. Wie minder schaamte draagt, durft te vragen, durft nee te zeggen, en voelt meer tijdens seks. Voor jou betekent het dat je niet langer half toekijkt maar echt aanwezig kunt zijn. Voor jullie samen betekent het dat je je kunt laten zien zonder bang te zijn afgewezen te worden, want kwetsbaarheid is precies wat intimiteit voedt. Wat het niet doet: schaamte verdwijnt niet met één inzicht, en diepe, oude schaamte, zeker na een trauma, vraagt gerichte hulp. Zie ook seksuele heling.

Wat je zelf kunt doen

• Benoem de bron. Vraag je bij een schaamtegevoel af van wie die stem eigenlijk is. Vaak is het niet de jouwe, maar die van vroeger.
• Spreek één ding hardop uit. Schaamte krimpt zodra iets gedeeld wordt en met acceptatie beantwoord wordt in plaats van met afkeuring.
• Zoek hulp bij hardnekkige schaamte. Zit schaamte diep of komt ze uit een trauma, dan hoort ze bij een seksuoloog of therapeut, niet bij doorbijten.

Wat seksuele schaamte niet is

“Schaamte betekent dat er echt iets mis is met mij.” Nee. Schaamte is een aangeleerde reactie, geen bewijs. Ze zegt meer over wat je meekreeg dan over wie je bent.

“Schaamte hoort er nu eenmaal bij seks bij.” Onjuist. Een open opvoeding en een veilige omgeving verlagen schaamte aantoonbaar. Ze is geen vast onderdeel van seks.

Wat ik er zelf van zie

Ik werk als gigolo, en seksuele schaamte is misschien wel het meest voorkomende wat vrouwen meebrengen, vaker nog dan een concrete wens. Ze verontschuldigen zich voor hun lichaam, voor hun verlangen, voor dat ze er überhaupt zijn. Wat ik keer op keer zie: zodra er geen oordeel is en niemand kijkt met een streng oog, verschrompelt die schaamte zichtbaar. Niet omdat ik iets bijzonders doe, maar omdat ik de streng kijkende blik weglaat die schaamte nodig heeft om te bestaan.

Verder lezen

• Sekspositief is de houding die seksuele schaamte het meest direct tegengaat.
• Seksuele opvoeding laat zien waar veel schaamte is gelegd, en hoe het anders kan.
• Sexual shame geeft de bredere achtergrond met bronnen.

Waar dit op deze site past

Ik verkoop geen zelfvertrouwen en geef geen therapie. Wat ik wel doe, is de oordelende blik weglaten waar schaamte op teert: geen haast, geen oordeel, gewoon aandacht. Ben je benieuwd hoe een ontmoeting zonder die blik voelt, kijk dan bij intiem samenzijn. Praten kan altijd eerst, en dat verplicht tot niets.

Bronnen

• Understanding the role of shame and its consequences in female sexual behaviours. Dhuffar en Griffiths, Journal of Behavioral Addictions, 2014. Levert dat schaamte zowel oorzaak als gevolg kan zijn en zo een vicieuze cirkel vormt, en dat vrouwen daar sterk mee te maken hebben.
• Sexual shame. Wikipedia. Levert dat seksuele schaamte samenhangt met maatschappelijk stigma en culturele verwachtingen, en vooral voortkomt uit ouderlijke en religieuze boodschappen.
• Goede seksuele opvoeding. Rutgers. Levert dat een open, positieve seksuele opvoeding zorgt voor meer zelfvertrouwen en een positiever zelfbeeld, de tegenpool van schaamte.

Verwante begrippen

• Sekspositief. De houding die schaamte het meest direct tegengaat.
• Seksueel zelfbeeld. Precies wat seksuele schaamte ondermijnt.
• Seksuele opvoeding. Waar veel schaamte is gelegd, en hoe het anders kan.
• Vecht-of-vluchtreactie. De lichamelijke spanning waarmee schaamte je terugtrekt.