Barrièremiddel

Wat is een barrièremiddel?

Een barrièremiddel is alles wat tijdens seks een fysieke laag legt tussen jou en het lichaamsvocht of slijmvlies van de ander, zodat ziekteverwekkers niet oversteken. Denk aan een condoom, een beflapje, een handschoen of een vingercondoom. Het doel is simpel. Minder kans op een soa, en bij sommige middelen ook op een zwangerschap.

Welke barrièremiddelen er zijn

De bekendste is het condoom, dat over de penis gaat en zowel tegen soa’s als tegen zwangerschap beschermt. Daarnaast is er het vrouwencondoom, dat in de vagina wordt geplaatst. Soa Aids Nederland noemt dat een volwaardig alternatief, juist omdat je dan niet afhankelijk bent van de bereidheid van je partner om iets te gebruiken.

Voor orale seks bestaat het beflapje: een dun vel latex dat over de vulva of de anus wordt gelegd. Voor spel met de handen zijn er de handschoen en het vingercondoom, dat maar één vinger bedekt. En dan is er het pessarium, dat wel zwangerschap voorkomt maar geen bescherming tegen soa’s geeft. Dat laatste is een verschil dat vaak wordt gemist.

Waarvoor je ze gebruikt

Welk middel past, hangt af van wat je doet.

• Vaginale of anale seks: een condoom. Pak een nieuw exemplaar zodra je wisselt tussen oraal, vaginaal en anaal, want anders reist een soa gewoon mee. Bij anale seks gaat er ruim glijmiddel bij en wordt het condoom na een kwartier vervangen.
• Orale seks bij een vulva of anus: een beflapje, dat je op zijn plek houdt tot je klaar bent.
• Vingeren of manueel spel: een handschoen of een vingercondoom, vooral als er wondjes of kloofjes zijn.
• Een speeltje delen: een nieuw condoom eroverheen zodra het van de een naar de ander gaat.

Waarom ze werken, en waar de grens ligt

Een barrièremiddel werkt zolang het het besmette gebied echt afdekt. Daar zit meteen de nuance. Thuisarts.nl en Soa Aids Nederland zeggen het allebei duidelijk: een condoom beschermt goed, maar niet voor honderd procent. Tegen soa’s die via genitaal vocht gaan, zoals hiv, chlamydia en gonorroe, is de bescherming sterk. Tegen soa’s die via de huid gaan, zoals herpes, genitale wratten en syfilis, geldt de bescherming alleen voor het stuk huid dat onder het condoom zit. Wat eromheen valt, blijft onbeschermd.

Er zijn een paar gebruiksfouten die de bescherming onderuithalen. Vet breekt latex, dus een glijmiddel op oliebasis is uit den boze; kies er een op water- of siliconenbasis. Een barrièremiddel is voor eenmalig gebruik. Niet omdraaien, niet uitrekken, niet hergebruiken. En een middel dat je pas halverwege omdoet, heeft het eerste, meest risicovolle contact al gemist.

Hoe betrouwbaar is een barrièremiddel?

De cijfers die je erover leest, gaan bijna altijd over correct gebruik. Dat is het verschil dat telt. Een condoom dat elke keer op tijd omgaat, past en heel blijft, doet zijn werk goed. Datzelfde condoom dat af en toe wordt vergeten, te laat omgaat of met de verkeerde olie kapotgaat, zakt in bescherming zonder dat je het merkt. Het middel is dus maar zo betrouwbaar als de gewoonte eromheen.

Wat een barrièremiddel precies tegen welke soa doet, verschilt per infectie, en die getallen veranderen met het onderzoek. Ik noem ze hier daarom niet. Wil je weten hoe groot de bescherming tegen een specifieke soa is, dan staat dat bijgehouden bij Soa Aids Nederland en Thuisarts.nl, en dat zijn de plekken die ik je aanraad boven welk cijfer ik ook uit mijn hoofd zou geven.

Misverstanden over barrièremiddelen

“Een condoom beschermt tegen alles.” Tegen soa’s die via genitaal vocht gaan werkt het sterk, maar tegen soa’s die via de huid gaan alleen voor het gebied dat het bedekt. Herpes en wratten zitten lang niet altijd onder dat stukje latex.

“Glijmiddel maakt het alleen maar fijner.” De soort maakt uit. Een product op oliebasis vreet aan latex en laat een condoom of beflapje scheuren, terwijl water- of siliconenbasis dat niet doet.

“De pil of een pessarium beschermt ook wel tegen soa.” Nee. Die voorkomen zwangerschap, geen infectie. Alleen een barrièremiddel legt de laag die een soa tegenhoudt.

“Geen klachten, dus geen soa.” Iemand kan een soa hebben en doorgeven zonder er iets van te merken. Daarom is een barrièremiddel geen vervanging voor testen, maar een aanvulling erop.

Wat ik ervan vind

Voor mij is een barrièremiddel gewoon onderdeel van hoe ik werk, zonder gedoe eromheen. Het hoort bij het werk en het haalt niets weg van wat er gebeurt. Wat ik niet doe, is een oordeel geven over jouw persoonlijke risico. Dat is precies het soort vraag dat bij een arts of de GGD thuishoort en niet bij mij.

Wat je zelf kunt doen

• Let op het CE-keurmerk op de verpakking en kies een maat die past. Een condoom dat knelt of afglijdt beschermt slechter.
• Gebruik glijmiddel op water- of siliconenbasis, nooit op oliebasis.
• Neem een nieuw middel per handeling en per partner, en berg ze koel en droog op.
• Twijfel je over een risico, of heb je klachten? Ga naar de huisarts of laat je testen bij de GGD of via Sense. Bij Soa Aids Nederland staat hoe dat werkt en wat waar tegen beschermt.

Meer lezen over barrièremiddelen

De bredere aanpak staat op de pagina over veiliger vrijen. Voor betrouwbare, actuele informatie over soa’s, testen en bescherming zijn Soa Aids Nederland en Thuisarts.nl de plekken om te beginnen.

Bronnen

• Condooms. Soa Aids Nederland. Levert dat een condoom bij goed gebruik goed maar niet volledig beschermt, dat huid-soa’s alleen onder het condoom worden gedekt, en dat het vrouwencondoom een volwaardig alternatief is.
• Hoe zorg ik dat ik geen soa krijg? Thuisarts.nl, NHG. Levert het advies om een condoom of beflapje te gebruiken, per handeling een nieuw exemplaar te pakken en geen glijmiddel op vet- of oliebasis te gebruiken.
• Barrièremethode. Anticonceptie.nl, Rutgers. Levert de indeling van de barrièremethoden en het punt dat een pessarium wel zwangerschap voorkomt maar geen bescherming tegen soa’s biedt.

Verwante begrippen

• Begrippenlijst. Het barrièremiddel is een van de bouwstenen van veiliger vrijen; de andere staan verspreid door dezelfde lijst.
• Veiliger vrijen. De bredere gewoonte waar het barrièremiddel het gereedschap van is.
• Beflapje. Het barrièremiddel voor orale seks bij een vulva of anus, waar een condoom niet past.
• Latex. Het materiaal waar de meeste barrièremiddelen van gemaakt zijn, met de reden dat een allergie om een alternatief vraagt.
• Anticonceptie. De overlap: het condoom beschermt tegen zwangerschap én soa, een pessarium alleen tegen het eerste.