Sounding

Wat is sounding?

Sounding is het inbrengen van een glad staafje in de urinebuis, voor de sensatie. Het woord is Engels en blijft in het Nederlands onvertaald; het staafje zelf heet een sound. Sounding is dus de handeling en de sound het voorwerp, net zoals bij cane en caning. Van alles in deze lijst is dit een van de weinige praktijken met een blijvend medisch risico.

Waarom het geen dilator heet

Omdat de twee dingen niet hetzelfde doen, ook al liggen ze in dezelfde la.

Een dilator komt in een set van oplopende maten en heeft één doel: een opening laten wennen aan meer omvang. Een sound is een enkel staafje dat naar binnen gaat om te voelen wat er te voelen is. Het onderscheid is hetzelfde als tussen klemmen en tepelklemmen: geen synoniemen maar een soort en zijn deelverzameling, en in de winkel worden de woorden vrolijk door elkaar gebruikt.

Er is nog een derde voorwerp dat erop lijkt en het minst op zijn plaats is: de katheter. Die is hol, voert urine af en blijft zitten dankzij een ballonnetje. Een sound is massief, voert niets af en gaat er weer uit.

Waar het woord sounding vandaan komt

Van de zeevaart, en die herkomst zegt precies wat het instrument oorspronkelijk was.

Etymonline tekent het werkwoord sound in deze betekenis op vanaf het midden van de veertiende eeuw: “fathom, probe, measure the depth of water”, met of als met een peillood aan een lijn. Het komt uit het Oudfranse sonder, van sonde, het peillood zelf. Vanaf de jaren 1570 wordt het ook figuurlijk gebruikt: onderzoeken, of proberen te ontdekken wat verborgen is.

Daar zit de hele geschiedenis van het instrument in. Een sound was een peilstok voor een arts: ermee voelen of er een steen zat, hoe ver de vernauwing zat, hoe diep het ging. Meten dus, niet oprekken en niet strelen. Dat de scene het woord heeft overgenomen voor iets wat juist niet meet, is een verschuiving van dezelfde soort als bij zoveel geleende medische woorden.

Eén eerlijke kanttekening bij die bron: Etymonline voert het werkwoord wel en het instrument niet. De naam van het voorwerp is afgeleid van de handeling, en niet andersom.

Waarom mensen aan sounding doen

Omdat het een plek is waar verder nooit iets komt.

De urinebuis heeft geen speelgeschiedenis. Alles wat daar gebeurt is per definitie nieuw, en dat is bij bijna niemand nog het geval. Daar komt het gevoel van uitgeleverd zijn bij: dit is het soort handeling dat je alleen in een spreekkamer laat gebeuren, en die verplaatsing naar de slaapkamer is voor veel mensen het eigenlijke punt.

• Voor wie het ondergaat is de aantrekkingskracht de combinatie van een onbekende sensatie en volledige overgave; er valt van jouw kant niets te sturen.
• Voor wie het doet zit het in de precisie. Dit is geen handeling waarbij enthousiasme helpt.
• Voor twee mensen samen is het meestal het onderwerp waarbij voor het eerst blijkt dat “voorzichtig doen” geen plan is.

Dit weegt zwaarder dan bij welk ander voorwerp in deze lijst ook. Er is geen uitvoering waarbij het risico verdwijnt, en de schade die telt is niet de schrik van dat moment maar het litteken erna.

Wat de urologie erover weet

Twee cijfers, en ze staan los van elkaar.

Het eerste gaat over hoe zoiets afloopt als het misgaat. Claris Oh, Darcy Noll, Athul John en Matthew Hong liepen voor Asian Journal of Andrology twintig jaar aan opnames na in de ziekenhuizen van Zuid-Adelaide en vonden 27 mensen die zelf iets in de urinebuis of blaas hadden gebracht. Mediane leeftijd 44, 23 mannen en 4 vrouwen. Twintig gevallen konden via de plasbuis worden opgelost met een kijkinstrument; drie mensen moesten geopereerd worden met een open snede in de blaas, en bij één werd de urinebuis van buitenaf geopend. Vier mensen kwamen na ontslag terug. Het aantal van dit soort opnames nam over die twintig jaar significant toe.

Het tweede cijfer gaat over wat er daarna overblijft. Aćimović en collega’s keken in Acta Clinica Croatica naar 146 patiënten die tussen 2009 en 2019 een urinebuis lieten herstellen. De belangrijkste oorzaak van die vernauwingen was, in alle leeftijdsgroepen, het inbrengen van een katheter: 48,6 procent. Hun eigen conclusie is dat zorgvuldige manipulatie van de urinebuis de belangrijkste preventie is.

Lees die twee naast elkaar en de strekking is onaangenaam duidelijk. Bijna de helft van de blijvende vernauwingen ontstond doordat er in een ziekenhuis, door opgeleide mensen, met steriel materiaal iets in de urinebuis werd gebracht. De A–Z-regel dat je hiervoor alleen steriel en daarvoor gemaakt materiaal gebruikt, is dus een ondergrens en geen garantie.

Wat ik er zelf van vind

Ik ben Victor: gigolo, psychotherapeut van opleiding, ruim vijfentwintig jaar in deze wereld. Sounding doe ik niet, en dat is geen preutsheid maar een grens die met opleiding te maken heeft.

In gesprekken komt het woord bijna altijd langs via een filmpje. Iemand heeft iets gezien, vond het spannend, en de vraag die dan komt is of het “veilig kan”. Dat antwoord bestaat niet in de vorm waarin die vraag gesteld wordt: er is geen stand waarop dit ongevaarlijk wordt, alleen een verschil tussen zorgvuldig en roekeloos.

En wat ik in de literatuur het meest zeggend vind: mensen stellen bij dit soort ongelukken hulp uit omdat ze niet willen vertellen hoe het er kwam. Dat uitstel doet meer schade dan het voorwerp.

Wat je zelf kunt doen

• Gebruik uitsluitend een gepolijste sound van medisch roestvast staal, gekocht als zodanig, en nooit iets dat er toevallig op lijkt.
• Steriliseer voor en na, en gebruik ruim steriel glijmiddel. Wat de urinebuis in gaat komt in een gebied waar normaal niets binnenkomt.
• Duw nooit door bij weerstand. Doorduwen is precies het mechanisme waarmee de urinebuis scheurt, en het litteken daarvan is de vernauwing die later hersteld moet worden.
• Stop bij bloed, en ga naar een arts bij bloed dat niet binnen een paar plasbeurten wegtrekt, bij koorts, of bij niet meer kunnen plassen.
• Vertel bij de spoedeisende hulp gewoon wat er is gebeurd. Ze hebben het vaker gezien dan je denkt, en uitstel maakt het erger.
• Doe dit niet met drank op. Er is geen handeling in deze lijst waarbij fijne motoriek zo direct telt.

Meer lezen over sounding

Op deze site staat op dilator het verschil met het oprekkende familielid. Medical play geeft het kader eromheen, inclusief wat de Wet BIG erover zegt.

Daarbuiten is het overzicht van Oh en collega’s vrij te lezen en het nuchterste stuk over hoe zulke gevallen in een ziekenhuis worden opgelost.

Waar dit op deze site past

Sounding staat niet in mijn aanbod, en dat verandert ook niet. De sfeer eromheen kan wel: onderzocht worden, wachten, en niet zelf bepalen wanneer het klaar is. Wat we daarover van tevoren vastleggen, lees je bij de BDSM-date.

Bronnen

• Genitourethral foreign bodies: 20-year experience and outcomes from a single center. Claris Oh, Darcy Noll, Athul John & Matthew Hong, Asian Journal of Andrology 27(2), 185–188, 2025 (DOI 10.4103/aja202497, PMID 39558867; voornamen, jaargang, nummer en paginering getoetst tegen Crossref; open access via Europe PMC). Retrospectief cohort van het Southern Adelaide Local Health Network over oktober 2002 tot oktober 2022. Levert de 27 gevallen van zelf ingebrachte voorwerpen in urinebuis of blaas, de mediane leeftijd van 44 jaar, de verdeling 23 mannen en 4 vrouwen, het gegeven dat 37 procent een psychiatrische aandoening had, de 20 gevallen (74,1 procent) die endoscopisch werden opgelost, de 3 gevallen (11,1 procent) die een open blaassnede vergden en de ene transperineale urethrotomie, de 4 mensen (14,8 procent) die na ontslag terugkwamen, en de significant stijgende trend over de twintig jaar.
• Etiology of urethral stricture: a tertiary center’s experience. Aćimović, Šantric, Prijović, Babić, Stanković, Petrović, Milosavljević, Božović & Hadži-Đokić, Acta Clinica Croatica 64(1), 60–66, 2025 (DOI 10.20471/acc.2025.64.01.07, PMID 41340788; Crossref voert alleen de eerste auteur, de overige namen komen uit Europe PMC). Retrospectieve reeks van 146 patiënten die tussen 2009 en 2019 een urethroplastiek ondergingen in het Universitair Klinisch Centrum van Servië. Levert de elf onderscheiden oorzaken, de vaststelling dat katheterisatie in alle leeftijdsgroepen de belangrijkste oorzaak was met 48,6 procent (p < 0,001), de meest voorkomende lokalisatie in de peniele urinebuis met 41,8 procent, en de conclusie van de auteurs dat zorgvuldige manipulatie van de urinebuis de belangrijkste preventieve maatregel is.
• sound. Douglas Harper, Online Etymology Dictionary, geraadpleegd 4 augustus 2026. Levert het lemma sound (v.2): “fathom, probe, measure the depth of water” met of als met een peillood, opgetekend vanaf het midden van de veertiende eeuw en geïmpliceerd in sounding, ontleend aan het Oudfranse sonder bij sonde “peillood”, met een mogelijke verwantschap met het Oudengelse sund “water, zee”, en het figuurlijke gebruik vanaf de jaren 1570: “examine, discover or attempt to discover that which is concealed”. Negatieve vondst: het woordenboek voert het werkwoord wel en het chirurgische instrument niet.

Verwante begrippen

Sounding is de handeling; het staafje heet een sound, en het naaste familielid staat op dilator.

• Dilator. Het oprekkende familielid in oplopende maten, met het medische gebruik erbij.
• Medical play. Het kader waar dit onder valt, met de juridische kant.
• Edgeplay. De categorie voor alles waarbij een ongeluk een arts vergt.
• CBT. De hoek waarin dit meestal wordt geplaatst, al gaat het hier niet om pijn.
• Eendenbek. Het andere spreekkamerinstrument, dat openhoudt in plaats van naar binnen gaat.
• Urethraal spel. De paraplu waar sounding één techniek van is, met het infectierisico en wat er bij vrouwen anders ligt.